Stap in het Diepe
Liesje, waar is je zus eigenlijk gebleven? Jullie zijn toch altijd samen onderweg! kon Tine haar vraag niet onderdrukken toen haar nichtje vliegensvlug voorbijstoof.
Het meisje stopte abrupt, draaide zich om en zei, hoorbaar geërgerd: Ik heet Lisa.
De blik die Lisa haar tante toewierp was zo scherp dat Tines glimlach even wegtrok. Lisa vervolgde, haar groeiende frustratie nauwelijks onderdrukkend: En we lijken echt niet zó veel op elkaar dat je ons altijd verwart!
Tine trok verbaasd haar wenkbrauwen op, alsof ze voor het eerst écht keek naar het gezicht van haar nichtje, zoekend naar de verschillen die ze tot nu toe had gemist.
Ach meisje toch, probeerde ze zachtjes, jullie zijn tweelingen! Als jullie zo stil naast elkaar zitten, kan werkelijk niemand jullie uit elkaar houden. Alleen als jullie praten, zie je meteen wie wie is.
Lisa voelde boosheid opstijgen in haar binnenste. Ze beet op haar lip om haar emoties niet te verraden, draaide zich resoluut om en liep driftig de gang door. Zonder een woord extra te zeggen sloot ze de deur achter zich.
Tine schudde ongelovig haar hoofd, nog steeds niet begrijpend waarom Lisa zo fel reageerde. Lisa liep ondertussen door de gang, waar haar gedachten als een donderwolk door haar hoofd raasden: Twee druppels water Het klonk in haar oor als een vloek die ze maar niet kon afschudden. Waarom merkte niemand de verschillen op? Waarom was ze voor iedereen altijd maar een van de tweeling, zonder naam, zonder eigenheid, zonder passie? In haar hoofd klonken vragen zonder antwoord
*********************
Lisa zat op de bank in het Vondelpark, met haar knieën opgetrokken tegen haar borst. Het zonlicht scheen door de bladeren, schilderend op het gras, maar de schoonheid ging volledig aan haar voorbij. Ze sprak met haar vriendin Nynke over haar grootste frustratie: altijd maar verward worden met haar zus.
Haar stem klonk zacht en bijna wanhopig toen ze haar gedachten herhaalde aan Nynke: hoe het haar telkens weer irriteerde dat niemand haar als individu zag.
Nynke luisterde aandachtig, liet haar hoofd iets zakken voordat haar ogen opleefden met een idee: Luister, wat als je helemaal anders wordt? Laat je haar kort knippen en verf het in een knotsgekke kleur! Niemand die je dan nog verwart! Saskia zou dat nooit durven, die is veel te braaf.
Lisa keek aarzelend naar haar lange haar, sloeg het even over haar schouder. Haar blik veranderde van nieuwsgierig naar somber.
Mam geeft nooit geld voor zoiets, mopperde ze, ze wíl juist dat we zoveel mogelijk op elkaar lijken. Wat ik wil maakt haar nooit iets uit.
Nynke gaf echter niet op. Vraag dan geld voor iets anders! Bijvoorbeeld voor een verjaardagscadeautje voor een klasgenootje. Dan ga je gewoon naar die kapsalon bij het Stationsplein, waar het niet veel kost. Mijn vader heeft me daar een keer meegenomen. Oké, het was extreem kort, mijn moeder vond het afschuwelijk. Maar jij wilt juist zoiets!
Lisa hief haar wenkbrauwen, blijkbaar geprikkeld door het plan. Ze twijfelde, maar het idee leek ineens niet meer zo idioot.
Hoeveel kost haarverf? vroeg ze zacht, alvast de haalbaarheid van het plan overwegend.
Nynke sprong meteen bij: Maak je niet druk. Ik vraag mijn oudere zus, die kan goed haren verven. We hoeven alleen de verf maar te kopen.
De zekerheid in Nynkes stem deed Lisa onwillekeurig glimlachen. Misschien zou het écht werken. Misschien gingen mensen haar eindelijk zien als Lisa, niet als de helft van een tweeling. Er stak een klein vlammetje hoop in haar hart, ondanks dat ze nog niet echt kon geloven dat zoiets haar hele leven zou veranderen.
Een paar dagen later voerden ze hun idee uit. Lisa zenuwachtig, maar vastbesloten dat niet te laten merken.
De kapsalon bleek een bescheiden zaakje in een zijstraatje een verlopen stoel, spiegels vol vlekken. De kapster, een oudere vrouw met grijzend haar en vermoeide ogen, keek haar onderzoeken aan en vroeg: Hoe wil je het?
Lisa haperde even, maar stootte toen overtuigend uit: Maak maar heel kort!
De vrouw knikte en stak van wal. Het ging rap, er werd nauwelijks gesproken. Lisa keek toe hoe de lange plukken op de grond dwarrelden, en haar maag kromp samen. Terug was geen optie meer.
Na afloop staarde Lisa met ingehouden adem in de spiegel. Kort. En wat schots en scheef. Maar onmiskenbaar anders. Nu kan ik nooit meer verward worden met Saskia!
Met bonkend hart liep Lisa naar Nynke. Daar zat Nynkes oudere zus al klaar. Na kort overleg werd het knalroze fel, onmiskenbaar, bijna schreeuwend.
Het resultaat overtrof hun verwachtingen in negatieve zin. Het roze knalde van haar hoofd, en in combinatie met de asymmetrische coupe ontstond een soort chaos. Lisa trok een grimas, maar hield zich groot terugdraaien kon toch niet.
Thuis wachtte haar moeder, Karin. Toen zij haar dochter in de deuropening zag staan, verschoot haar gezicht van kleur en greep ze naar haar hart. In plaats van de bekende, keurige Lisa stond er een wild uitziend meisje voor haar: scheef geknipt en met neonkleurig haar.
Lisa, wat heb je in vredesnaam gedaan?! riep haar moeder voor het eerst luid. Haar handen beefden en haar ogen stonden vol paniek. Kijk eens in de spiegel! Dit kun je toch niet menen! Hoe ga ik dit ooit nog rechttrekken?
Lisa balde haar vuist, haar afkeer van het resultaat zorgvuldig verbergend. Met geheven hoofd kaatste ze brutaal terug: Ik vind het mooi! En nu weet iedereen tenminste dat ik géén Saskia ben!
Karin schudde haar hoofd, gechoqueerd door deze nieuwe versie van haar dochter. Met trillende handen pakte ze meteen haar telefoon en belde haar vaste kapster.
Dit moet NU opgelost worden Een ander kapsel was prima geweest! Haar stem trilde tussen wanhoop en verwijt.
Lisa snoof, maar wierp een stiekeme blik in de spiegel. Stiekem vond ze het toch vreselijk lelijk, maar toegeven nee, dat niet.
Je had toch nooit toestemming gegeven, bromde ze wegkijkend.
Natuurlijk wel! Waarom denk jij altijd van niet? riep Karin verbouwereerd uit, terwijl ze gespannen op antwoord wachtte aan de telefoon.
Eindelijk hoorde ze de kapster. Ze sprak snel, enigszins wanhopig: Hoi, ben je vrij? Je hulp is hard nodig mn dochter heeft haar imago veranderd. Echt, je zou haar nu moeten zien Ja, we komen eraan over een uurtje.
Karin hield het telefoongesprek even tegen haar borst en richtte zich tot Lisa: Pak je spullen, dan gaan we je netjes maken!
Lisa sloeg haar armen over elkaar en wierp een boze blik terug. Ze wilde protesteren, erop staan dat dit háár keuze was maar diep van binnen wist ze: deze knalroze mislukking had haar geen geluk gebracht. In plaats van bevrijding, voelde ze zich alleen maar ongemakkelijker.
Ach, wat maakt het uit. Het is goed zo, mompelde Lisa, zonder echte overtuiging.
Karin haalde slechts haar schouders op en begon hun spullen bij elkaar te zoeken. We praten onderweg wel verder. Maar je kunt zo echt niet over straat.
Binnen een halfuur zaten ze in de auto richting salon. Lisa keek zwijgend naar het Hollandse landschap dat voorbijflitste. In haar hoofd zocht ze naar excuses, probeerde zichzelf ervan te overtuigen dat ze geen spijt had maar diep in haar hart wist ze wel beter.
De kapster, een vriendelijke vrouw die hun gezin goed kende, begroette hen met een inschattende blik. Zonder commentaar, maar met een glimlach, zei ze zacht: We gaan het redden.
Geduldig werkte ze, knipte waar nodig, en toverde het felle roze om tot een natuurlijke tint waar slechts een speels streepje roze langs Lisas slaap zichtbaar bleef. Lisa keek eerst argwanend, daarna met groeiende waardering naar het spiegelbeeld. Van chaos naar stijl haar gezicht kwam eindelijk uit.
Toen de klus geklaard was, slaakte Karin een opgeluchte zucht: Nu zie je er weer als een mens uit!
Ze overlaadde de kapster met dankwoorden: Geen idee wat ik zonder jou moest. Je bent een redder in nood!
Lisa zweeg. Met haar hand gleed ze over het nieuwe kapsel. Het was best oké. Maar de opmerking van haar moeder bleef zeuren.
Als een mens Dus wat was ik eerst dan? Met Saskia werd er nooit zo gepraat!
Lisa stond onopvallend op, zonder de kapster te bedanken. Met haar gedachten elders liep ze de deur uit zo snel mogelijk naar huis. Nogmaals wilde ze zichzelf in de spiegel aankijken, dit keer zonder woede, maar met een kritische blik.
Lisa bleef zichzelf koppig voorhouden dat ze niets te bewijzen had. Maar de waarheid was dat Saskia zich nooit zo zou laten gaan. Saskia was het voorbeeld: altijd de beste cijfers, perfecte danseres, een eigen tijd voor elk boek, alles onder controle zelfs haar etuis en pennen zaten altijd netjes op orde.
Lisa was intelligent, kon scherp antwoorden en had een vlotte babbel als ze zin had. Maar juist de gelijkenis met haar zus dreef haar tot wanhoop. Liet ze zich van haar beste kant zien, dan klonk het: Net als Saskia. Ging het fout, dan hoorde ze: Dat zou Saskia nooit doen. Al die vergelijkingen knaagden aan haar zelfvertrouwen, als een irritante, onzichtbare mug.
Na de haar-incident voelde Lisa zich ineens bevoegd om meer te experimenteren. Als haar ouders zich druk maakten om school, haalde zij steeds slechtere cijfers niet uit onvermogen, maar uit opzet. Huiswerk werd niet gemaakt, de leraren genegeerd, ze was demonstratief ongeïnteresseerd. Ouders spraken haar aan, eerst vriendelijk, dan steeds strenger verboden uitgaan, geen mobiel, geen internet meer. Maar elk verbod maakte haar vastberadener haar eigen pad te bewandelen. Zonder protest of drama, gewoon volhardend haar zin doordrijven.
Jullie hebben al een modeldochter Saskia, zei ze op een dag recht in haar ouders ogen. Dat is toch genoeg? Ik ben nou eenmaal geen uitblinker. Accepteer het maar gewoon.
Haar ouders wisten met zichzelf geen raad. Ze zagen hun dochter zichzelf te gronde richten zonder in te grijpen, hopeloos zoekend naar een manier om haar tegen zichzelf te beschermen.
Uiteindelijk besloten ze haar naar een psycholoog te sturen. De therapeute, een betrokken en warme vrouw, zocht in lange gesprekken naar aanknopingspunten, naar het waarom achter Lisas houding. Ze sprak open, zonder verwijten of frustratie. Ze gaf de schuld aan niemand zo zag zij het nu eenmaal zelf.
Misschien was de psycholoog niet kundig genoeg misschien speelde Lisa de onverschillige rebel te overtuigend. Hoe dan ook, verandering bleef uit. Na enkele sessies zei de therapeute voorzichtig tegen de ouders: Het kan helpen minder te drukken. Pubers zoeken nou eenmaal zichzelf geef haar ruimte om haar eigen fouten te maken.
Met weemoed stemden haar ouders in. Ze moesten leren om er alleen voor haar te zijn, zonder te preken of druk uit te oefenen hopend dat Lisa uiteindelijk zelf haar balans zou vinden.
Schoolresultaten werden een gepasseerd station. Bezorgdheid bleef, maar preken werden minder, de hoop was dat Lisa haar eigen fouten ooit recht zou zetten. Toen doken er andere, veel grotere zorgen op.
Op een dag zag haar moeder Lisa met een groepje onbekende jongeren bij een verlaten loods aan het randje van Alkmaar. Ze rookten, lachten hard, ruw en opstandig. Toen Lisa haar moeders blik ving, schoof ze snel weg van de groep maar het was duidelijk dat ze hier vaker rondhing.
Later, tijdens het eten, kon haar moeder het niet loslaten: Saskias vrienden zijn zo fatsoenlijk Heb je die ooit gezien? Zo beleefd, geïnteresseerd, ze bezoeken samen musea, lezen boeken. En jij dan? Met wie ga jij eigenlijk om?
Lisa bleef zwijgen, haar hand kneep haar vork wit. Die woorden sneden harder dan ze wilde toegeven. Opnieuw die gedachte: Saskia is de lieveling, Lisa het tegenovergestelde. Dus moest haar vriendenkring wel het omgekeerde zijn: de grootste buitenbeentjes.
Zo raakte ze steeds vaker in de ban van die groep. In het begin keek ze toe, daarna praatte ze mee, toen ging ze naar feestjes, totdat school alleen nog bijzaak was.
Toch, als ze s avonds in bed lag, vroeg Lisa zich af: Waar ben ik in vredesnaam mee bezig Ze wist dat het niet goed was, vond er geen echt geluk in, maar stoppen kon ze ook niet: steeds weer verscheen het zorgeloze gezicht van Saskia voor haar, en nam Lisa juist de andere afslag.
De kloof tussen de twee zussen werd almaar groter. Saskia ging naar het VWO, Lisa koos tegen de zin van haar ouders voor een MBO in Heerhugowaard. Dat leek haar vrijheid te geven, een frisse start. Maar de praktijk bleek anders.
Saskia haalde haar diplomas glansrijk en ging naar de Universiteit van Amsterdam. Ze deed alles met gemak, volgde bijvakken, deed vrijwilligerswerk. Haar leven liep als een geoliede machine.
Lisa haalde met moeite haar MBO. Haar motivatie was ver te zoeken. Ze skipte colleges, haalde slechte cijfers en raakte het liefst met niemand bevriend. De docenten maakten zich zorgen, klasgenoten vonden haar eigenaardig Lisa hield star vast aan haar recht niet Saskia te zijn.
Ook na haar opleiding was er weinig verandering. Saskia kreeg direct een vaste baan bij een bekend bedrijf, werd geprezen om haar doorzettingsvermogen en slimheid.
Lisa wisselde de ene baantje na het andere af. Altijd was er iets mis: te saai, vervelend team, te weinig salaris. Ze kapte het telkens af, geen enkele werkplek voldeed. Haar ouders probeerden te helpen, stelden voor samen te zoeken Lisa wimpelde alles af. Ik los het zelf wel op, ik wil geen bemoeienis.
Toch bleef diep vanbinnen het verlangen knagen iets anders te doen iets dat niet op Saskia leek, maar wél voldoening gaf. Tot nu toe liepen haar stappen alleen uit op teleurstellingen, en de dwang om anders te zijn werd steeds zwaarder.
Ze kon zichzelf niet goed uitleggen waarom ze zich zo gedroeg. Het leek haast een reflex: telkens als Saskia iets groots bereikte een diploma, een pluim van een docent, een overwinning deed Lisa prompt het tegenovergestelde. Elke avond in bed nam ze zich voor: Morgen ga ik het anders doen. Maar steeds kwam ze er niet toe, gevangen in een zelfgemaakte val.
Op een dag kwam een soort gelatenheid over haar. Ze zocht haar ouders nauwelijks meer op, sloeg uitnodigingen af, wilde niets horen over hoe geweldig het met Saskia ging. Ze bouwde een onzichtbare muur. En vreemd genoeg, precies toen begonnen de eerste positieve veranderingen.
Ze vond een baan niet spectaculair, maar wel fijn en met een goed salaris in euros. Lisa verbaasde zich over hoe makkelijk ze erbij hoorde. Steeds vaker kwam ze thuis met het gevoel: vandaag heeft ertoe gedaan.
Daarna ontmoette ze Maarten toevallig in een koffietentje naast haar werk. Hij was totaal anders dan haar eerdere vrienden: rustig, nuchter, zonder bravoure. Maarten hoefde zich niet te bewijzen juist daardoor viel hij op. Ze begonnen te daten, wandelden samen door Haarlem, praatten urenlang over alles en niets, en Lisa voelde zich eindelijk vrij om zichzelf te zijn, zonder te schipperen of te overdrijven.
Langzaam begon ze toekomstplannen te maken. Niet groots of meeslepend, maar realistisch: sparen voor vakantie, Engels leren, misschien zelfs een grotere woning zoeken. Haar leven kreeg eindelijk betekenis en doel.
Maar toen ging de telefoon. Haar moeders stem klonk ongewoon zacht, bijna schuw: Lisa, we moeten praten. Kun je langskomen?
Lisa kwam thuis. Haar ouders zaten ernstig in de woonkamer te wachten. Haar moeder had moeite woorden te vinden toen ze het grote nieuws openbaarde: Saskia kan geen kinderen krijgen. De dokters hebben gezegd dat de kansen vrijwel nihil zijn.
Het werd stil. Lisa wist niet wat te zeggen. Ze voelde verdriet, medelijden, boosheid om het onrecht maar ook, onvermijdelijk, een impuls die ze niet kon onderdrukken.
Nog geen jaar later had Lisa haar eerste kindje. Twee jaar erop volgde de tweede. Ze kon nauwelijks uitleggen waarom ze zo gehaast was. Natuurlijk hield ze van haar kinderen, was ze trots op hun eerste stapjes, hun warme lachjes. Maar ergens aan de rand van haar bewustzijn klonk de gedachte: Nu ben ik helemaal niet meer zoals Saskia. Nu heb ik iets wat zij nooit krijgt!
Ze wist wel dat deze gedachte verkeerd was, dat je je leven niet moet bouwen op rivaliteit, op het vermijden van een spiegelbeeld. Toch vond ze steeds weer een excuus voor zichzelf: Dit is mijn eigen keuze. Ik wilde zelf kinderen. Dit heb ik voor mezelf gedaan.
Maar diep vanbinnen wist ze: zonder dat nieuws over Saskia was het misschien nooit zo gelopen
*************************
Saskia luisterde aandachtig naar haar moeder, die radeloos haar zorgen uitsprak over Lisa. In haar stem trilden onrust en vertwijfeling ze wist niet meer hoe ze haar jongste dochter kon bereiken.
Toen haar moeder zweeg, sprak Saskia zacht maar beslist: Mam wil je alsjeblieft niet meer over mij tegen Lisa praten?
Haar moeder keek verbaasd op. Maar hoezo? Jullie zijn toch zussen
Saskia zuchtte, zocht zorgvuldig haar woorden. Ze had er lang over nagedacht en was zeker van haar besluit.
Ze duwt zichzelf steeds verder weg, puur om mijn complete tegenpool te zijn, zei Saskia. Elke keer als ze over mijn prestaties hoort, wil ze juist het omgekeerde doen. Ze zoekt niet eens haar eigen pad ze rent gewoon bij mij vandaan.
Haar moeder wilde iets zeggen, maar Saskia vervolgde zacht, maar vastberaden: Als je echt om haar geeft, noem mij dan niet meer. Voor haar eigen bestwil! Laat haar gewoon zichzelf zijn, zonder rugtas vol vergelijkingen.
Met onwennige ogen keek haar moeder de oudste dochter aan. De standvastigheid waarmee Saskia sprak, raakte haar.
Denk je echt dat dit werkt? vroeg ze tenslotte, aarzelend tussen hoop en vrees.
Ik weet het niet, gaf Saskia eerlijk toe. We hebben alles al geprobeerd. Praten hielp niet, uitleggen ook niet. Misschien, als ze niet meer hoeft op te boksen tegen mijn beeld, vindt ze op den duur zichzelf.
Aarzelend stemde haar moeder toe. Ze wist dat het nooit makkelijk zou zijn, maar wilde alle kansen geven aan Lisa opdat zij misschien ooit haar eigen koers vindt.
Saskia hield zich voortaan stil. Geen telefoontjes, geen onverwachte bezoekjes, geen inmenging. Vaak deed dat pijn maar ze geloofde vast: alleen zo kreeg Lisa de ruimte die ze verdiende.
P.S.
Het was Maarten, Lisas man, die haar uiteindelijk overhaalde professionele hulp te zoeken. Voorzichtig en geduldig zette Lisa stap voor stap koers naar een toekomst waarin de schaduw van haar zus niet langer haar pad verspert…
