Ik dobberde ergens tussen de koeien en de eindeloze rijen tulpenvelden, als tweede oudste van tien kinderen in een boerengezin dat zich uitstrekte tot aan de horizon. Alles draaide zich in een cirkel van eindeloze verantwoordelijkheden het bereiden van stamppot met handen die zelfs in de droom warm aanvoelden, het boenen van lakens in een zinken teil zo groot als een vijver, het plukken van de jongste broertjes van appelbomen die zich vreemd bogen onder hun gewicht, de aarde omwoelen onder dreunende windmolens, de geur van stro die scherpe lijnen trok langs mijn wangen. Soms viel ik in slaap nog voor mijn hoofd iets anders dan lucht aanraakte, verdwaald tussen dag en nacht.
Op een dag hing er een zware mist boven het dorp, en mijn vader sprak zachte regels uit over “te veel monden aan deze tafel.” Ineens zat ik gekneld tussen klompen en koffiekopjes vol suiker: het moment was daar, ik moest trouwen. Ze hadden alles al geregeld, ik hoefde alleen mijn vlechten los te maken voor een man van zevenentwintig, Jan van der Zwan, die in Rotterdam woonde met zijn grootmoeder die nooit meer opstond uit haar stoel.
Na het huwelijk verhuisde ik naar een huis vol geluiden van het water en een klok die steeds drie keer sloeg als het stil werd. Niks veranderde eigenlijk: ik verwarmde de kamers, maakte soep van prei, waste haar wollen sokken en ving haar dromen op wanneer ze zacht mompelde. Jan bracht geld binnen, ruikend naar dampende haring, maar zijn stem sneed door me heen altijd scherp, altijd vlijmscherp zonder reden.
Zes maanden later zweefde zijn grootmoeder als een lichte wolk weg en bleef ik alleen met Jan die echos van verwijten de kamers in slingerde. Even later weken droomlijk de muren uiteen en kreeg ik een dochter, Lieke, en een zoon, Sjoerd. Terwijl Lieke haar liefde om mij heen wikkelde als zijden linten, werd Sjoerd een spiegel voor Jans onvriendelijkheid, elke opmerking een druppel aan een ijzeren ketting.
Op een avond, toen het NOS Nieuws alleen maar grijze vegen toonde, ontdekte ik de kunst van het kaarsen maken. In dat moment voelde ik mijn handen licht worden, als van een reiger in de schemering. Ik spaar mijn euros, koop groene was, giet ze in vormen die verschijnen en verdwijnen als ik niet kijk. Jan lacht hard, zijn stem klatert als de regen tegen de ramen, vindt het onzin. Maar mijn kaarsen verdwenen telkens sneller uit de winkeltjes op de hoek, en euros tikkelden als kleine belletjes in een spaarpot.
Jaren vlogen traag. Lieke werd groot, haar armen reikten tot in de verte wanneer ze mij groette, maar Sjoerd hield zich vast aan de oude patronen. Toch lieten mijn kaarsen hun geur achter in heel Zuid-Holland, en de zolder vulde zich met knisperende biljetten.
Op een dag kocht ik een eenvoudige strokenrok op de markt in Delft. Jan schudde van het lachen, zijn stem een storm op een zomerdag. Toen, terwijl ik de rok vasthield, schoof alles op. Ik stond ineens achter het raam en keek naar mezelf: dit was genoeg.
Mijn kinderen waren dertig, ik nog geen vijftig. Als door een open raam nam ik mijn euros, tekende het huurcontract van een zonnig appartement, vroeg de scheiding aan en liet Jan achter met zijn stormen. Mijn kaarsen rolden verder, steeds helderder, hun geur hing als belofte aan mijn nieuwe muren. Er was geen wrok, alleen een helder verlangen naar rust. In deze vreemde droom wilde ik slechts ademen, mijn eigen leven stromen zonder dat iemand er gaten in prikte.
