Op werkdagen werd Marloes altijd wakker voordat haar wekker afging. Niet omdat ze zo uitgeslapen was, maar omdat er al een of andere onzichtbare klok in haar hoofd afging: op tijd opstaan, snel douchen, haren in een slordige knot, een bakje kwark naar binnen lepelen, even de mail checken terwijl de waterkoker pruttelt. In huis klonk het stil, alleen de ijskast bromde vermoeid en op de binnenplaats beneden startte iemand zn oude Opel. Marloes woonde samen met haar man Joost en hun puberzoon, die altijd pas veel later en met veel gemopper uit bed kwam. Joost vertrok vroeg naar zijn werk en hun ochtendgesprekken bestonden vooral uit Succes. Jij ook. en Pas je op met de fiets?
Op papier was haar functietitel indrukwekkend: projectcoördinator. In werkelijkheid betekende dat overleggen, Excelletjes invullen, deadlines bewaken, wachten op antwoorden waar niemand zin in had en altijd beleefd, rustig en laagdrempelig blijven. Marloes was er goed in geworden, dat masker ophouden: altijd netjes grijs, nooit een uitgesproken kleur. Het werd gewaardeerd. Ze kreeg elke maand netjes haar salaris op haar rekening gestort, bouwde vakantiedagen op, pensioen, ziektekostenverzekering waarvan ze amper gebruikmaakte.
Het kantoor rook naar automatenkoffie en naar het muffe stof dat bij elke kopieeropdracht uit de printer dwarrelde. Marloes bureau stond bij het raam. Ze klapte haar laptop open en de dag viel als vanouds uit elkaar in to dos als een kaartspel dat je elke ochtend opnieuw krijgt uitgedeeld. Soms staarde ze naar haar handen boven het toetsenbord en dacht ze: hoeveel jaar tikken deze handen al andermans woorden? Het was een onnozele gedachte, maar eentje die bleef hangen. Dan dacht ze aan haar schrift van vroeger, waar ze op de basisschool de kantlijnen altijd vol tekende met mopshonden en bomen, en hoe de juf handenarbeid ooit zei: Jij hebt echt oog voor detail, joh. Toen klonk dat als een belofte. Daarna verdween het: eerst proefwerken, toen de HAVO, toen de huur, de hypotheek, de baan.
Op het keukenkastje lag nog altijd een doosje aquarelverf al zeker acht jaar geleden gekocht om eens te proberen. Dat doosje was inmiddels meer meubelstuk dan creatief voorwerp geworden. Marloes poetste af en toe het stof eromheen weg en liet het vervolgens weer liggen.
Het kantelpunt kwam niet door één groot incident, maar juist door een hoop kleine dingen die je normaal gewoon door de dag je schouders ophaalt en weer verdergaat maar die nu ineens op een kluitje zaten.
Het begon op maandag, toen haar afdelingsmanager een man die nooit schreeuwde maar altijd zo rustig kon praten dat iedereen dan meteen ophield met waar ze mee bezig waren haar bij zich riep.
Marloes, je hebt het weer laten hangen bij de onderaannemer. Daardoor lopen we twee dagen achter. Jouw verantwoordelijkheid.
Hij bleef kalm, wat het eerlijk gezegd alleen maar erger maakte. Marloes probeerde uit te leggen dat ze al vijf keer had gebeld en gemaild, dat ze het had vastgelegd, zelfs screenshots had. De manager knikte alsof hij luisterde en maakte het netjes af: Het had moeten lukken.
Buiten haar managerkantoor voelde Marloes haar handen trillen. Ze zakte op haar stoel en tuurde een hele tijd naar haar scherm letters zag ze niet.
Woensdag belde een oud-collega van wier stem Marloes meteen wat rechterop ging zitten. Er was iets met een gezamenlijke kennis, een man die nauwelijks ouder was dan Marloes een herseninfarct.
Hij ligt nu in het ziekenhuis. Gaat, eh, naar omstandigheden… maar ja, en toen volgden er details over hoe snel alles kan gaan.
Marloes luisterde en knikte automatisch, al kon de beller dat niet zien. Daarna sloot ze zich op op het toilet, zette zich in een hokje, en tot haar eigen verbazing begon ze te huilen. Niet omdat het een goede vriend was eerder omdat het verrassend makkelijk was om zichzelf op die plek voor te stellen. Hoe snel zon routine straks kon veranderen in nooit meer.
Vrijdagavond, thuis, zei Joost: Ze gaan de bonus weer uitstellen, volgende week. Niet kritiek, maar we moeten wel even op de centen letten.
Hij zei het alsof hij het weerbericht voorlas. Marloes knikte. Ze wist: niet kritiek betekende geen eten afhalen deze week, die sneakers voor de jongen uitstellen, het weekendje weg vergeten. En vooral: niet geloven dat je zomaar iets voor jezelf mag.
Zaterdag ontmoette ze haar vriendin Lianne in een klein tentje bij het station. Lianne was schoolpsycholoog en had een manier van ademhalen waardoor je altijd dacht dat ze nooit haast had. Ze spraken over hun zonen, boodschappen, en over rugklachten die inmiddels bij het leven hoorden. Opeens keek Lianne haar aan:
Hoe is het ècht met jou?
Marloes wilde automatisch prima zeggen, maar het woord bleef in haar keel hangen. Ze besefte: als ze nú prima zegt, is dat de zoveelste herhaling van wat intussen compleet onecht voelt.
Ik ben moe, zei ze, bijna fluisterend. En volgens mij zit ik ergens helemaal verkeerd.
Lianne gunde haar een pauze, knikte alsof ze het allang wist.
Je tekende vroeger altijd, hè? Weet je nog, dat je op het kerstdiner met servetten de halve tafel volkladderde terwijl wij zaten te klagen over de wijn?
Marloes grinnikte, schaamde zich zelfs een beetje alsof iemand haar op haar blote tenen had betrapt.
Oh, dat? Dat was gewoon gekkigheid.
Of niet? Lianne leunde over tafel. Wanneer deed jij eigenlijk voor het laatst iets simpelweg alleen omdat je het leuk vond?
Marloes haar mond ging open, bleef vervolgens dicht. Ze kon het zich niet herinneren. In haar hoofd kwamen alleen maar dingen op die moeten. De avonden waarop ze als een zoutzak het nieuws scrolde om even helemaal níet te voelen, telden niet mee.
Ik ben drieënveertig, zei ze uiteindelijk droog. Wat leuk?
Lianne haalde haar schouders op. Drieënveertig is geen diagnose. Gewoon een getal. Vraag is: wat wil jij de komende jaren nog?
Thuis lag Marloes die nacht lang wakker. Joost snurkte rustig, de jongen zat met zijn koptelefoon op in zijn kamer te gamen. Marloes staarde naar het plafond. Als er niks veranderde, wist ze exact hoe het over een jaar, twee of tien zou zijn: precies zo. Ze dacht aan die kennis met zijn herseninfarct, aan haar baas, de bonus, het aquareldoosje. Haar onuitgesproken mag ik iets anders willen? werd ineens keihard opgepoetst in haar hoofd.
De dag erna pakte ze dat aquareldoosje eindelijk. Het klikte wankel open: keurige napjes, sommige uitgedroogd. Ze greep een vergeeld printervel, vulde een beker water, zette een kwast op papier. De kleur liep uit, het water trok erin, het papier krulde op. Het werd niks. Maar Marloes voelde een vaag soort opluchting, alsof iemand haar toestemming had gegeven om best eens te klunzen.
Maandag, in haar pauze, surfte ze naar de site van het buurthuis en ontdekte: Tekenen en schilderen voor volwassenen. Twee avonden per week, drie maanden, de kosten nét te doen als je die take-away pizza en een nieuwe trui van de lijst schrapte. Ze staarde lang naar de inschrijfknop, alsof het om bungeejumpen ging. Ingevuld. Betaald. Bevestiging in de mail. Plots zweethandjes.
Joost het vertellen bleek lastiger dan het aanmelden.
Ik heb me opgegeven voor een cursus, zei ze die avond aan tafel. De zoon zat in zijn telefoon, Joost schepte aardappels op.
Welke cursus? vroeg Joost, verbaasd kijkend.
Tekenen en schilderen. Voor volwassenen.
Zijn vork hing halverwege zijn mond.
Waarom?
Marloes had haar riedel met voor mezelf, om de zinnen te verzetten voorbereid. Maar zijn waarom liet haar voelen alsof ze een brugklasser was die om zakgeld vroeg.
Omdat ík het wil, hoorde ze zichzelf zeggen en schrok nog het meest van haar eigen stelligheid.
Joost legde zijn vork neer.
Je snapt dat het nu niet echt handig is? Hypotheek, straks de studie van die jongen, je hebt een goede baan. Waarom onrust maken?
De zoon keek op: Word je nu kunstenaar, mam?
Er klonk geen spot in zijn stem, alleen nieuwsgierigheid. Marloes voelde iets warms in haar borst, maar maakte zich snel weer klein.
Ik weet het niet, zei ze eerlijk. Ik wil gewoon proberen.
Joost zuchtte: Probeer maar. Zolang het maar niet ten koste van… je weet wel.
Niet ten koste van, hing als een contract boven haar hoofd.
De eerste lessen voelden alsof ze weer op school zat, maar nu zonder strafpunten. Het rook er naar plaksel en nat papier. Aan lange tafels een bont gezelschap: een meisje in een knalrode trui, een man van vijftig met snor, een vrouw met felblauwe bril die op een huisarts leek. De docente vief, fel, scherp legde uit hoe je een potlood vasthoudt, een schaduw ziet, het witte papier niet te netjes moet behandelen.
Marloes was zenuwachtig. Ze kneep haar potlood bijna stuk. Iedereen leek beter te tekenen. Als de docente langsliep, richtte Marloes zich automatisch alsof ze rapportcijfers uitdeelde. Maar langzaam, na elke les, merkte ze: minder eng. Ze raakte gefixeerd op een lijn, een schaduw, een appel op een grijze lap.
Thuis reserveerde ze nu tijd voor zichzelf. Een half uurtje na het eten terwijl Joost het nieuws keek en hun zoon huiswerk maakte. Ze legde papier neer, water, kwasten. Soms liep Joost langs, gaf een blik, zei niets. Soms vroeg hij: En, hoe vordert het?
In en, hoe schuilde zowel belangstelling als twijfel.
Op kantoor stopte Marloes met lunch achter haar laptop. Ze liep buiten, keek naar mensen, hun schouders, hoe licht op gezichten viel, en probeerde het in haar hoofd na te tekenen. Raar, maar leuk. Dat knagende schuldgevoel groeide echter ook: alsof ze stiekem tijd stal van gezin en werk.
Een maand later kondigde de manager een nieuw project aan overwerk nodig. Marloes hoorde in haar hoofd: Ik heb cursus dinsdag en donderdag. Dus stak ze haar vinger op:
Ik heb die avonden een verplichting, zei ze zacht. Andere dagen kan ik langer blijven.
De manager keek haar aan alsof ze had voorgesteld met ontbloot bovenlijf te vergaderen.
Wat voor verplichting? vroeg hij.
Marloes voelde hoe haar wangen kleurden.
Cursus.
Bijscholing?
Nee. Tekenen.
Iemand grinnikte bijna onhoorbaar. De manager zuchtte: Marloes, het is nu echt alle hens aan dek. Geen persoonlijke fratsen graag.
Het woord fratsen deed zeer. Ze knikte, kroop weer in haar scherm. Later kwam haar collega twintiger, altijd met sneakers langs: Dus, kunstenaarschap? Zolang maar onze cijfers niet onder gekladderd raken, hè!
Marloes lachte flauw, de kleur nog op haar wangen.
Die avond ging ze tóch. In de trein dacht ze aan haar manager: misschien had hij gelijk. Misschien was het onzin een midlifegrill. Maar toen ze de tekenzaal instapte en het stilleven zag een simpele kan en een appel voelde alles lichter. Hier was niemand die vroeg naar nut. Hier mocht ze gewoon kijken.
Halverwege de cursus stelde de docente een kleine expositie in de wijkbibliotheek voor niets groots, gewoon wat werken ophangen, naamkaartjes erbij. Marloes wilde eerst weigeren. Het idee haar klunzen in het daglicht te hangen vond ze enger dan de stress op kantoor.
Zie het niet als een examen, zei de docente. Gewoon laten zien wat je hebt gedaan.
Dus deed ze mee. Ze koos drie werken: een potloodstilleven, een aquarel van de Amsterdamse grachten, en een portret van haar zoon stiekem gemaakt van een vakantiefoto. Het gezicht was scheef, maar de ogen klopten.
Toen kwam het financiële rampje waar Marloes al bang voor was. Joost kwam thuis, somber gezicht.
Ze schrappen mn toeslag. We moeten het budget aanpassen. Hypotheek blijft.
Marloes knikte. Met haar hoofd streepte ze alles weg wat op luxe leek.
En misschien de cursus dan? Even op pauze, tot het wat ruimer is? vroeg Joost.
Er schoot een koppige golf omhoog. Geen boosheid, meer iets zachts en halsstarrigs.
Ik heb al betaald, nog maar een maand.
Niet zozeer om het geld maar je tijd. Je bent steeds later thuis, moe. Zoonlief doet alles alleen. Ik ook.
Marloes wilde eruit gooien dat ze altijd moe is, dat hun zoon al jaren zijn eigen gang gaat, dat Joost ook vooral alleen is. Maar ze zag: hij is geen boeman, hij is gewoon bang. Bang dat hun basis gaat wankelen.
Ik kan minder werken, zei ze, tot haar eigen verbazing. Misschien deels thuis.
Joost trok zn wenkbrauwen omhoog.
Meen je dat?
Marloes wist het zelf niet zeker. Maar het was uitgesproken.
Ik wil niet meer zo doorgaan, mompelde ze. Ik wil niet alleen maar volhouden.
Joost bleef stil. Ik snap het niet. Maar ik wil ook niet dat je spijt krijgt van geklooi.
Marloes dacht: spijt heeft ze al, maar niet van de cursus.
De echte klapper kwam tijdens een les, toen ze een gipsen hoofd moesten natekenen. Marloes deed haar best: meten, gummen, lijnen zetten. Het leek goed. De docente keek, fronste:
“Je bent heel precies, Marloes. Maar je bent te bang om fouten te maken. Je tekent de buitenkant en niet de vorm het mist leven.”
Het was niet lelijk bedoeld, maar het klopte. Marloes voelde haar keel dichtknijpen.
Ik doe mijn best, piepte ze.
Ik zie het, zei de docente. Maar het mag misgaan. Je hoeft niet meteen netjes te zijn.
De opmerking ging niet alleen over haar tekening ze zag haar werk, haar routine, haar reflex om altijd de brave pleaser te zijn. Ze wilde alles opgeven: cursus, expositie, aquareldoosje weer op de kast.
Thuis kwam ze zwijgend binnen. Liet haar tas staan, sloot zich op in de badkamer en bleef turen naar haar wallen en ongewassen haar in de spiegel. Suf mens, wie denk je dat je bent? dacht ze. Het liefst had ze haar werk ingestuurd als afmelding voor altijd.
Maar toen ze de woonkamer instapte, zat haar zoon aan tafel over zijn huiswerk gebogen. Joost scrolde op zijn mobiel. Marloes zette zwijgend de waterkoker aan. Haar handen trilden.
He mam, je komt morgen toch op mijn wedstrijd? We spelen tegen H5.
Marloes knipperde.
Ik kom, zei ze.
Niet weer te laat hè! mopperde hij.
Joost keek op: Je ziet er moe uit. Alles goed?
Marloes wilde prima zeggen, maar kon het niet.
Slecht. De juf zei dat alles wat ik maak doods is.
Joost fronste.
Wie?
De tekenjuf maar eerlijk gezegd geldt dat wel vaker.
Joost legde zijn mobiel weg.
Ik snap misschien niet helemaal wat jij met dat tekenen hebt. Maar ík zie wel dat je er helemaal van opleeft ook als je daarna een potje baalt. Dat hoort zo toch?
Marloes keek hem aan en voelde iets loskomen. Niet omdat hij het nu goedkeurde, maar eindelijk niet als onderdeel van het huishoudboekje.
Ik ben bang dat ik gewoon maar wat aanrommel, bekende ze. Dat het nergens op slaat.
Joost haalde zijn schouders op: Wat is er dan wel belangrijk? Moeten we allemaal alleen maar buffelen? Je stopt toch morgen niet met werken?
Marloes begreep ineens: het is niet kiezen tussen alles laten vallen of tot haar pensioen in het gareel. Het is kiezen om tenminste één hoekje van haar leven levendig te houden.
De volgende dag ging ze naar de wedstrijd, daarna naar haar werk, en weer naar de cursus. Ze was vroeg in het lokaal, legde haar spullen klaar. Toen de docente het nieuw onderwerp uitlegde, pakte Marloes een fris vel en dacht: het mag best mislukken. Ze ging minder voorzichtig te werk, fouten toelatend. En zag tot haar verrassing dat er langzaam diepte ontstond misschien nog houterig, maar het lééfde.
Een week later ging ze langs HR om parttime werken of hybride te bespreken. Ze kreeg een vel met voorwaarden: minder salaris, minder zekerheid, maar meer lucht. Marloes liep naar buiten met die lijst en voelde zowel koud als opgelucht: minder vastigheid, maar het leven schoot ook minder gewoon voorbij.
Het gesprek met haar manager was spannend, maar ze assemblaarde haar moed:
Ik wil mijn contract aanpassen deels thuiswerken, beetje minder uren.
De manager keek spijtig.
Nu is geen ideale tijd, Marloes.
Voor mij ook niet, zei ze. Ik knap ervan af.
Het woord overwerkt leek een bekentenis die je normaal niet uitspreekt. Maar de manager zuchtte alleen:
Goed. We proberen het drie maanden, twee dagen per week thuis. Als het niet loopt, weer terug.
Marloes knikte, voelde haar knieën suizen. Het was geen triomf, wél iets echts.
Op de dag van de expositie hing Marloes haar werk op in de bibliotheek: de geur van boeken, een glimmend schoonmaakspoor op de vloer. Tekeningen van anderen: uitbundige bloemen, hoekige portretten, kladjes van reizigers in de tram. Ze plakte haar drie werken voorzichtig op. Haar handen waren opnieuw klam.
Joost kwam binnen met hun zoon. Joost zweeg, bekeek alles, liep naar haar portret van hun zoon.
Ben ik dat? vroeg haar zoon verbaasd.
Jij, zei Marloes.
Hij boog zich voorover: Lijkt wel. Maar ik kijk streng.
Marloes wilde zich verontschuldigen gezicht niet gevangen, expressie niet gelukt. Maar dit keer zei ze alleen:
Dat ben jij soms ook echt.
De jongen gniffelde en grijnsde.
Vet, mam!
Joost bestudeerde de tekeningen, bleef lang staan.
Ik dacht niet dat het zo echt zou zijn, zei hij zacht.
Marloes keek naar haar werk en zag plots niet alleen fouten. Ze zag ook haar gestolen tijd, haar pogingen om niet altijd de brave grijze muis te zijn. Haar angsten waren er nog steeds, maar niet langer het enige geluid.
Toen iedereen weg was, haalde Marloes haar tekeningen van het bord en stopte ze in haar map. De docente zei:
Je zag er vandaag rustiger uit.
Marloes knikte.
Ik hoef niet meteen goed te zijn, alleen maar te dóén, zei ze.
De docente glimlachte: En dat is nu precies hoe het werkt.
s Avonds legde Marloes haar tekeningen in de boekenkast bij die van haar zoon. Niet meer op de kast, niet meer uit het zicht. Op tafel lag nog het HR-lijstje over haar nieuwe werktijden, ernaast stond het huishoudbudget dat ze met Joost had doorgespit.
Marloes schonk zichzelf een glas water in, ging bij het raam zitten en keek naar het hofje beneden. In de flat aan de overkant gingen de lichten een voor een uit. Morgen werk, mail, deadlines. s Avonds cursus, en weer dat lastige leeg vel papier. Ze voelde de spanning, maar wist inmiddels: de angst is geen reden meer om te stoppen.
Ze pakte het klungelige portret van het gipsen hoofd. Op de achterkant schreef ze groot: Laat het mislukken. Ze stopte het terug in haar map en sloot de doos, zoals je een deur sluit van een kamer waar je altijd weer binnen mag komen.
