Eigen stilte Om zeven uur vijf trilde zijn bed alsof er zachtjes tegen werd geduwd, en een boormachine vrat zich in de muur bij het hoofdeinde. Eerst met korte horten, daarna met een kwaad, aanhoudend gejank. Alex de Jong schrok overeind. De kussen viel op de vloer. Zijn hart zakte naar zijn buik en begon daar te bonken — snel, onregelmatig. Hij zat even, zijn vingers om het matras geklemd, tot het lawaai een achtergrond werd. In het hoekje op het oude radiowekker flakkerde: 7:06. “Wat zijn het toch voor mensen, zo vroeg…” dacht hij, graaiend naar zijn pantoffels. De linker lag onder de fauteuil, dus liep hij op één slof naar de keuken, zijn blote voet over het linoleum schuivend. Hij vulde een glas, dronk twee grote slokken. Het water was lauw, nachtelijk. Het voelde iets beter in zijn borst. De boor stopte. Hij ontspande zijn schouders. Maar direct begon een doffe dreun — ergens werd een muurtje gesloopt of tegels werden verwijderd. Hard gelach, een kreet: — Kees, hou het recht! De stemmen waren jong, mannelijk. Waarschijnlijk nieuwe buren uit 105, jongens die een maand geleden waren ingetrokken. Hij had ze een paar keer gezien: sportieve jassen, magere lijven, dozen en rollen onder hun arm. Bij het trappenhuis zei een van hen destijds beleefd: — Goedemorgen, meneer. Alex had iets gemompeld, geïrriteerd door het ‘meneer’. Hij kon zich niet herinneren wanneer iemand hem voor het laatst met voor- en achternaam had aangesproken, en niet zo vluchtig als bij een vergeten decoratie in de gang. Hij was nu twee jaar met pensioen. Dertig jaar werkte hij als constructie-ingenieur op de RDM-werf in Rotterdam, gewend aan de rust van de tekentafel en het gezoem van lampen en papier. Na het sluiten van de werf werkte hij hier-en-daar. De laatste jaren tekende hij thuis, achter het raam, voor een klein bedrijfje. Zijn flat op negen hoog vond hij vroeger het fijnst vanwege de stilte: een tuintje beneden, een bankje, twee populieren. Verderop de A13, het verkeersrumoer gedempt tot een ver verre ruis. Maar de afgelopen maand was alles veranderd. Eerst werden in 103 ramen vervangen — een week van zagen en boren. Toen verbouwden ze in 101 de badkamer, stof in het portiek waar je je neus wilde wassen. Nu 105. De boormachines leken elkaar het stokje door te geven langs de flat. Hij probeerde te verdragen. Troostte zichzelf dat verbouwingen ooit wel ophouden. Zet de radio harder, leest de krant op z’n tablet. Maar het geboor kwam en ging, en hoofdpijn kroop sluipend binnen. Zijn bloeddruk steeg, hypertensiemedicatie vaker nodig. ’s Nachts, als alles stil leek, begon het leven van de jongeren een verdieping hoger: gelach, muziek, bassen die door de muren sloegen als trommels. Op een avond kon hij het niet meer hebben. Bijna elf uur, beneden bonkte het zo hard dat servies rammelde. Alex trok zijn versleten huisbroek aan, schoof direct zijn voeten in sneakers en ging naar de deur. Hij haakte de ketting los, stapte op de galerij. De muren trilden, brievenbussen rinkelden. Achter 105 loeide een slijpschijf. Alex balde zijn vuist en klopte driemaal hard op de deur. Het lawaai viel direct stil. Na een paar seconden werd de deur geopend. Daar stond een jonge man in grijs t-shirt, verward, met veiligheidsbril op zijn hoofd en vlekken van gips op zijn buik. — Ja? — vroeg hij, en verbeterde zich meteen: — Goedenavond. Kan ik helpen? — Ja, — Alex ademde uit. — Het is al laat. Het is nacht. Hij hoorde zijn stem trillen en dat maakte hem alleen maar bozer. — Oh… ja, — de jongen keek achterom. — We zijn bijna klaar. Echt, we kunnen vandaag niet anders… — Tot morgenochtend soms? — sneerde Alex. — Boeit het jullie niet dat alles hier schudt? Dat hier ouderen, zieken wonen? Dat ik morgen naar de dokter moet en niet slaap? Zijn woorden klonken vreemd, schril, alsof hij een televisieacteur was. De jongen werd stil, als geraakt door Alex’ stem. — Oké, oké, — mompelde hij. — Het zal niet meer gebeuren. Sorry. De deur sloot zachtjes. Het bleef echt rustig. In de stilte hoorde Alex boven de liftdeur dichtslaan. Hij bleef nog even staan, voelde hoe de spanning wegsijpelde. Op weg naar huis keek hij richting 103 — niemand te zien, maar het leek alsof hij werd bekeken. Terug in de flat ving hij zijn spiegelbeeld in de gang: moe, ouder. “Jongeren uitschelden… Bravo. Held,” dacht hij, met gemengde gevoelens. Die nacht lag hij wakker, niet van het lawaai maar van schaamte. Hij herinnerde zich hoe ze vroeger in de oude portiek tot diep in de nacht hout kloofden voor de kachel boven hem. Toen nam hij zich voor nooit zo iemand te worden die met een bezem tegen het plafond bonkt. De volgende ochtend was het niet de boor die hem wakker maakte, maar de deurbel. Hij keek op de klok — tien voor negen. Shirt aan, schuifelde naar de gang. Achter het kijkgaatje de jongen van gisteren, nu in een schoon shirt, met een zak in zijn hand. — Goedemorgen, — zei hij. — Wat gisteren… Sorry. Hier. Chocolade. En… als we lawaai maken, zeg het alsjeblieft. We gaan erover praten. In de zak zat een reep pure chocolade en een pak thee. Alex stamelde zijn dank, knikte. Ze stonden wat ongemakkelijk bij de deur, toen ging iedereen weer zijn eigen weg. Tot de avond bleef het stil in huis, maar het gevoel ging niet weg. Alsof hij een kleine strijd had gewonnen, maar binnenin toch iets verloor. De gedachte opnieuw te moeten kloppen beklemde zijn borst. De dag erna begon het boren weer. Vanaf tien uur, niet meer om zeven. Maar tot negen in de avond. Dan klonk muziek boven — bassen die Alex uit z’n slaap hielden. Daar klaagde hij nog nooit over — durfde niet. Stopte oordoppen in, maar het lage gebrom drong erdoor. Na een week stond hij telkens een uur voor de wekker op, luisterend naar de stilte als naar een mijnenveld. Elk gestommel leek weer het begin van ellende. Zijn pillen waren op, dus moest naar de apotheek. Op de terugweg liep hij langs het wijkkantoor waar de beheerder zat — een oudere dame met bril aan een ketting. — Alex de Jong, hoe is het? — vroeg ze, haar papieren ordenend. — Druk, — zei hij. — Verbouwing na verbouwing. Mag dat eigenlijk, zo veel boren? Ze zuchtte. — Volgens de wet mag verbouwen op werkdagen van negen tot één, en van drie tot zeven uur. In het weekend korter. Wij kunnen alleen vragen. Een herinnering op het bord hangen. Wilt u een brief ophangen? Hij fronste. Mededelingen hingen al sinds jaar en dag — “Geen fietsen in de gang”, “Afval tijdig buiten”, “Niet roken”. Mensen zuchten, maar doen wat ze willen. — Laat maar, — zei hij. — Zeg, hebben we nog een actieve flatcoördinator hier? — Mevrouw Natalie van den Berk? Zeker. Ze regelt alles — ook in de flat-groepsapp. De app. Alex had alleen een oude telefoon, maar zijn kleindochter had hem een smartphone cadeau gedaan, en een messenger geïnstalleerd. Hij gebruikte die enkel om haar smileys te sturen. Thuis vond hij haar notitie met wachtwoord, zocht “Flat Groep 14, portiek 3” — vond het snel. Veertig mensen: kattenfoto’s, liftdefect, klachten over de schoonmaker. Lang twijfelde hij, voordat hij durfde te schrijven. Zijn vingers tikten onhandig. Eerst wilde hij typen: “Geachte buren, stop alsjeblieft met eindeloos lawaai,” maar hij wiste het. Werd zakelijker: “Goedendag, Alex de Jong uit 97 hier. Veel verbouwingen en luide muziek in de flat. Ik slaap slecht, bloeddruk. Kunnen we afspraken maken wanneer er geluid mag zijn en wanneer niet?” — met een tikfoutje. De eerste reactie kwam onmiddellijk. “Hallo Alex de Jong, Natalie van den Berk hier, de flatcoördinator. U heeft gelijk. Laten we overleggen.” Daarna kwamen er meer berichten. Sommigen klaagden over 105, anderen namen het op voor de verbouwers: “Zij moeten ook hun huis op orde krijgen.” Een jonge moeder uit 109 schreef: “Mijn baby slaapt ’s middags. Als er dan geboord wordt, is hij wakker en huilt hij. Laten we tijden vastleggen.” Alex las alles, voelde opluchting. Het lawaai irriteerde anderen ook. Maar hij durfde niet streng te zijn. In plaats daarvan stelde hij voor: “Volgens de wet mag er geluid van 9 tot 13 en van 15 tot 19 uur. ’s Nachts geen lawaai. Zullen we dat als regel nemen? En als iemand iets heftigs gaat doen, vermeld het hier vooraf.” De volgende uren was de app actief. Natalie stelde een bewonersoverleg voor. Jongere uit 105 reageerde zelf: “Kees uit 105 hier. Wij verbouwen. Wij willen rekening houden met de tijden. Laten we afspreken.” Natalie belde Alex die avond. Haar stem klonk kordaat, praktisch. — Alex, zo. Niet alleen in de app klagen, maar rechtstreeks in gesprek. Morgen om zeven uur kom ik naar het portiek. Gaan we samen praten met de muzikale buren en de verbouwers. Afgesproken? Alex hing verbaasd op; zo snel was het van berichten naar een echte deur gegaan. Angstig, maar tijd om terug te krabbelen was er niet. Die nacht bereidde hij het gesprek in gedachten voor: dat hij ook ooit jong was, luide muziek draaide, maar nu hartpatiënt is; dat hij gewoon vraagt om respect. Zijn speeches vervielen altijd weer tot brokstukken. De volgende dag maakte hij schoon in de gang, veegde de plank af, hing zijn jas anders op. Vijf minuten voor zeven stond hij al klaar. De lift pingelde, Natalie verscheen. Klein van stuk, lichter jas, een mapje in haar hand. — Kom, dan gaan we, — zei ze opgewekt. Hij knikte. Eerst naar de tiende verdieping, “de muzikanten”. Daar woont een jong stel, huurt de flat. Alex kende hun geluid: ’s avonds speakers, lachen. In het echt een bleke jonge vrouw met opgelicht haar, een jongen met bril. — Goedenavond, — begon Natalie. — Wij komen namens het portiek. Geen zorgen, we komen niet ruzien. De jongen werd gespannen, de vrouw klampte het handdoek steviger vast. — Jullie speakers klinken ’s avonds heel hard, — vervolgde Natalie. — Wij hebben hier ouderen, kinderen. We hebben een schema gemaakt. Ze haalde een schema tevoorschijn: dagen, tijden met ruimte voor lawaai en stilte. Alex had hem gisteravond getypt, de vakjes extra breed. — We draaien nooit na elf uur, — zei de jongen twijfelend. — Soms gewoon film. Maar we zijn jong, we willen ook… Hij keek schuin opzij naar Alex, zocht steun. Het was nu zijn beurt. — Ik snap het, — zei Alex. — Mijn vrouw en ik draaiden vroeger ook platen. Maar nu is mijn hart zwak. Als ik wakker word van jullie bas, lijkt het bouwput. Als je het na tien uur rustig houdt, kan ik tenminste slapen. En als je een feestje plant, meld het dan even in de app. Neem ik vooraf m’n pil, doe het raam dicht. Het scheelt als je weet dat het tijdelijk is. Hij verbaasde zichzelf: zijn stem was kalm, rustig. De vrouw ontspande, liet het handdoek los. — We wisten niet dat het zo klinkt beneden, — gaf ze toe. — Eerder waren de buren zelf luidruchtiger dan wij. Oké, we doen na tien uur koptelefoon en films zacht. En als er een feestje is, laat ik het weten. En u mag bellen of schrijven als het nodig is. — Afgesproken, — lachte Natalie. Ze gingen naar beneden, naar 105. Hier rook het naar verse stuc en primer. Kees deed open, nog een jongen keek mee. Binnen overal plastic, losse kabels op de grond. — Ah, bekende gezichten, — zei Kees. — Weer last van ons? — Geen ruzie, — herhaalde Natalie. — We maken afspraken. Kees en zijn collega luisterden aandachtig. Ze kregen het schema te zien, uitleg over de middagslaap van de baby, over Alex’ bloeddruk, de Rotterdamse geluidsregels. — We moeten over twee weken klaar zijn, — verzuchtte de tweede jongen. — De deadline is krap. Alex zag de spanning in diens hand wanneer hij een schroevendraaier wegstopte. — Heeft de baas je gezegd tot diep in de nacht te moeten werken? — vroeg hij vriendelijk. — Doe in elk geval van tien tot één, en van drie tot zeven het zware werk. De rest van de tijd dingen zonder boor, behangen of vullen. We snappen dat je geen gaten boort voor je plezier. Kees grijnsde flauwtjes. — Zouden we gek zijn als we dat deden, — zei hij. — Maar oké, zo werken we meestal ook. Soms liep het uit. We tekenen het reglement. En als het een keer uitloopt, melden we dat hier. — En in het weekend tot vier uur, — voegde Natalie toe. — Mensen moeten uitrusten. Handen werden geschud. De deur viel dicht, de gang werd stil. Alleen het gemopper van een moeder beneden was hoorbaar. — Zie je, — zei Natalie. — Geen geschreeuw, geen dreigementen. Gewoon praten. Wie niet wil luisteren, pakken we anders aan. Alex knikte. Hij voelde zich leeg, zoals na een spannend examen dat achteraf meeviel. Tegelijkertijd groeide een opvallend respect voor zichzelf. Geen held, geen politieagent, maar een gewone man die de stap durfde maken. De volgende dag hoorde hij pas vanaf tien uur de boor, die om half één weer zweeg. Om drie uur begon hij weer tot zeven. Kees uit 105 meldde in de app: “Vandaag boren we tot 20u wegens noodzaak. Sorry!” Er verschenen wat boze smileys en een ‘duim’ van een jongere. Alex dacht even na en schreef: “Morgen dan een uurtje extra stilte in de middag? Groet, 97.” Kees reageerde met een hartje. ’s Avonds klonk boven weer muziek, maar veel zachter. De bassen waren nauwelijks te horen. Om negen uur meldde het meisje van de tiende: “Buren, vanavond bezoek tot 23u. Geef een seintje als het te veel wordt.” Alex ontspande in zijn stoel. Vroeger voelde alles vijandig en vaag, nu werd het een schema en korte berichten. Af en toe drongen geluiden nog door de flat. Een huilende baby in 109 in het midden van de middag. Boven viel iets zwaars. Kees hield zich soms niet aan zijn tijden. Toch had het lawaai nu gezichten, een adres, een naam. Je kon schrijven, bellen. Zelfs de planning iets uitrekken als je wist dat het echt nodig was. Het besef niet meer het slachtoffer te zijn van een grillige stad, maar een deel van een subtiel overleg, was voor Alex waardevoller dan absolute stilte. Op een dag werkte hij weer aan zijn tekeningen, het raam open, buiten sloeg iemand met een hamer. Vroeger had hij het raam dichtgeslagen. Nu dacht hij, het is werktijd, en ging verder. Zijn hart sloeg niet op hol, zijn handen bleven droog. Op een avond zette hij het oude radiootje op de keuken, stemde af op de nieuwsuitzending, en zette het volume hoger dan ooit. Altijd hield hij zich zo stil mogelijk, alsof zijn eigen geluid storend was. Nu vond hij, om zeven uur heeft hij evenveel recht op geluid als Kees op de boor om drie uur. Er werd gelachen achter de muur. Misschien waren dat de jongeren boven, bezig met een nieuwe serie. Beneden loeide kort een boor, stopte meteen, alsof de eigenaar op de klok keek en afsloot. Alex schonk sterke thee in, brak eindelijk de chocolade aan die hij nooit eerder had opengemaakt. Legde een stukje op zijn schoteltje. In de app postte iemand een foto van een nieuw matje bij de lift. Een ander vroeg of een kind zijn step kwijt was. Het lawaai in cijfers en plaatjes viel uiteen in losse stemmen. De stilte die in zijn keuken hing, tussen het nieuws en het tikken van de theelepel tegen zijn kopje, voelde niet langer kwetsbaar of toevallig. Het was geen geluidloze afwezigheid, maar een gezamenlijk afgesproken ruimte waarin elke buur een stapje moest doen. Het lawaai in huis was niet minder. Maar als hij ’s ochtends wakker werd en naar het raam liep, wist Alex: hij kon altijd de app openen, bellen, of aanbellen — niet met een boze schreeuw, maar met een schema. Daardoor werden zijn nachten steviger, en voelde ouderdom ineens iets minder kwetsbaar.

Eigen stilte

Het was zeven uur vijf toen zijn bed zachtjes schokte, alsof iemand er tegenaan duwde, en een boormachine begon te zoemen aan de muur bij het hoofdeinde. Eerst met korte stoten, daarna met een schel, aanhoudend gejank.

Jan van Vliet schoot overeind. Zijn kussen viel op de grond. Zijn hart zakte in zijn buik en begon daar heftig en onregelmatig te kloppen. Hij bleef even zitten, met zijn vingers gekruld om de rand van het matras, tot het lawaai naar de achtergrond verdwenen was. In de hoek flikkerde het kleine scherm van de oude wekkerradio: 7:06.

Wat bezielt mensen zo vroeg op de ochtend dacht hij, terwijl hij met zijn voeten naar zijn pantoffels zocht. De linker bleef onder de stoel liggen, daarom schuifelde hij met één blote voet over het linoleum richting keuken. Hij opende de kraan, hield er een glas onder en nam twee ferme slokken. Het water was lauwwarm, nachtelijk. Het luchtte iets op in zijn borst.

De boormachine viel weer stil. Jan van Vliet haalde opgelucht adem, maar direct volgde er een ander geluid: doffe klappen. Alsof er met een moker werd geslagen of tegels werden gebroken. Gelach, een kreet:

Koen, hou m recht!

De stemmen klonken jong, van mannen. Waarschijnlijk de bewoners van nummer 105, die er een maand geleden bij waren gekomen. Hij had ze een paar keer gezien: twee magere jongens in sportjassen, dozen en tapijten onder hun armen. Op de trap had er een beleefd gezegd:

Goedemorgen, meneer.

Jan van Vliet had iets gemompeld, gerustgesteld maar tegelijk gekrenkt door dat meneer. Daarna was hij lang blijven nadenken wanneer iemand hem voor het laatst bij zijn voor- en achternaam had genoemd, en niet zomaar, als een decorstuk in het trappenhuis.

Hij was inmiddels twee jaar met pensioen. Dertig jaar had hij als technisch tekenaar gewerkt bij een fabriek, gewend aan schemas, stilte, en het idee dat je beter kunt nadenken als je alleen het gezoem van lampen en soft geritsel van papier hoort. Na het sluiten van de fabriek had hij hier en daar gewerkt. De laatste jaren tekende hij thuis voor een klein bedrijfje bij het raam, waar altijd zijn tafel stond. Zijn flat op de negende etage had hij destijds vooral uitgezocht vanwege de stilte. Beneden lag een beschut pleintje, een bankje, een paar populieren. Achter de huizen het geluidloze Geraniumlaan, waardoor het verkeer tot een zachte, verre ruis werd teruggebracht.

De afgelopen maand was alles veranderd. Eerst werd er in 103 nieuwe ramen geplaatst een week lang werd er met zagen en boormachines door beton geblazen. Daarna in 101 nieuwe badkamertegels; de geur van stof hing zo zwaar in het trappenhuis dat je je neus wilde uitspoelen. Nu was het 105. Het leek wel alsof de boormachines elkaar het stokje doorgaven van etage tot etage.

Hij probeerde het te laten gaan. Vertelde zichzelf dat het op een dag wel over zou zijn. Zette de radio in de keuken harder, las het nieuws op zijn tablet. Maar de boor was onvoorspelbaar: soms stil, soms weer loeiend, en in zijn hoofd bouwde zich een kloppende pijn op. Zijn bloeddruk schommelde, de pillen tegen hypertensie moest hij vaker nemen. s Nachts, als alles eindelijk rustig was, begon bij de jongeren boven de negende hun eigen leven: gelach, muziek, bastonen die zich door de muren verspreidden als tromgeroffel.

Op een avond kon hij het niet meer opbrengen. Het was bijna elf uur, beneden dreunde het zo hard dat het glaswerk in de buffetkast rinkelde. Jan van Vliet stond op, trok een oude huisbroek aan, schoof zijn voeten in sneakers zonder sokken en liep naar de deur.

Hij checkte de ketting, opende, stapte op de galerij. De muren trilden, de deuren van de brievenbussen rammelden. Achter de deur van 105 gierde een slijptol.

Jan van Vliet balde zijn vuist en tikte drie keer luid op de deur.

Het lawaai stopte meteen. Even later werd de deur op een kier gezet. Er stond een jonge man, warrig haar, grijs shirt, veiligheidsbril op het hoofd, witte vegen van plamuur op zijn borst.

Ja? vroeg hij, maar herstelde zich direct: Excuses, meneer, goedenavond. Kan ik helpen?

U kunt, ademde Jan van Vliet uit. Het is al laat. Het is nacht.

Hij merkte dat zijn stem beefde en werd daar juist nog bozer om.

Ja, de jongeman draaide zich om. We stoppen zo. We hebben haast, alleen vandaag tot

Tot wanneer? Tot morgenvroeg? sneerde Jan van Vliet. Kan het u niets schelen dat alles hier schudt? Dat er ouderen en zieken wonen? Dat ik morgenvroeg naar de dokter moet en niet kan slapen?

Zijn eigen woorden klonken hem vreemd in de oren, alsof hij een schreeuwer was in een talkshow. De jongen leek kleiner te worden, alsof hij een klap had gekregen.

Sorry, mompelde hij. We doen het niet meer. Excuses.

De deur werd voorzichtig dichtgetrokken. Het bleef stil. Boven hoorde hij de liftdeur dichtslaan.

Jan van Vliet bleef nog even staan, voelde de hitte in zijn lijf langzaam wegzakken. Op weg naar huis wierp hij een blik op het kijkgaatje van 103 de woningen waren leeg, maar hij had het gevoel dat iemand hem bespiedde. Terug in zijn appartement trof hij zijn spiegelbeeld in de hal: moe, ouder dan ooit.

Schreeuwen tegen de jongens Prima hoor, held, dacht hij met een zure glimlach.

Die nacht viel hij niet in slaap door het lawaai, maar door schaamte. Hij dacht terug aan zijn jaren in de volkswoning in Amsterdam, toen boven hem s nachts nog hout gekloofd werd voor de kachel. Toen had hij gezworen nooit iemand te worden die op het plafond sloeg met een bezem.

De ochtend daarna werd hij niet wakker van geboor, maar van de bel. Hij keek naar de wekker op zijn nachtkastje tien voor negen. Hij trok een overhemd aan en strompelde naar de gang. Door het kijkgaatje zag hij de jongen van gisteren, nu schoon shirt, met een plastic tas.

Goedendag, zei de jongen toen Jan van Vliet opendeed. Sorry van gisteren. Niet goed ingeschat. Dit is voor u. Chocolade. En, als we weer lawaai maken, zegt u het dan gerust. We willen overeenkomen.

In de tas zat een tablet pure chocolade en een pak thee. Jan van Vliet stamelde een bedankje, knikte. Ze stonden wat ongemakkelijk in de deur, toen vertrokken ze allebei.

Tot aan de avond bleef het rustig, maar het gevoel bleef hangen. Alsof hij een kleine strijd had gewonnen, maar innerlijk iets had verloren. De gedachte dat hij wéér zou moeten kloppen maakte hem benauwd.

De dag erna begon de boor opnieuw. Nu pas om tien uur, niet om zeven. Maar hij klonk tot negen uur s avonds. Daarboven begon muziek bij de jongeren bastonen die hem s nachts uit zijn slaap hielden. Daar had hij nog nooit over geklaagd durfde niet. Hij stopte oordopjes in zijn oren, maar de diepe dreun kwam toch door.

Aan het eind van de week merkte hij dat hij al een uur voor zijn wekker wakker werd, gespannen luisterend naar de stilte alsof het een mijnenveld was. Elk geluid leek het begin van nieuwe ellende. Zijn stripje medicijnen raakte op, dus moest hij naar de apotheek.

Op de terugweg stapte hij binnen bij het wijkbureau, waar een bekende beheerster zat klein, bril aan een kettinkje.

Jan, hoe gaat het met je gezondheid? vroeg ze, papieren op tafel schuivend.

Druk, antwoordde hij. Steeds verbouwingen. Mag dat eigenlijk, zoveel geboor?

Ze zuchtte.

Volgens de wet mag verbouwen op werkdagen van negen tot één en van drie tot zeven. In het weekend korter. We kunnen alleen vriendelijk verzoeken. We kunnen een herinnering aan de prikbord hangen. Wilt u zelf een bericht opstellen?

Hij trok een gezicht. De berichten hingen al jaren in het trappenhuis: Geen fietsen in de gang, Afval op tijd weg, Niet roken. Mensen lazen ze, zuchten en deden toch hun eigen zin.

Bedankt, hoeft niet, zei hij. Is onze flatcoördinator er nog actief?

Welzeker, zei ze respectvol. Mevrouw van Laar, altijd geregeld. Ook in de groepsapp.

Groepsapp. Op zijn oude telefoon had Jan niets, maar een half jaar eerder had zijn kleindochter hem een smartphone cadeau gedaan. Alles stond er al op, inclusief berichtenapps, maar hij gebruikte die alleen om haar smileys te sturen.

Thuis zocht hij het papiertje met wachtwoorden op, zocht Gebouw 14, ingang 3 op. De chat vond hij snel. Een man of veertig: foto’s van katten, berichten over een kapotte lift, klachten over de schoonmakers.

Lang aarzelde hij om iets te schrijven. Zijn vingers gleden onhandig over het scherm. Eerst tikte hij: Beste buren, graag stoppen met al dat lawaai, maar hij verwijderde het. Hij maakte er iets genuanceerder van.

Goedemiddag. Jan van Vliet uit 97. Er zijn veel verbouwingen en harde muziek. Ik slaap slecht, bloeddruk. Kunnen we tijden afspreken waarop het mag, en wanneer niet? verstuurde hij, met een tikfout.

Het antwoord kwam sneller dan hij het scherm had weggelegd.

Dag Jan, je hebt gelijk. Ik ben Marijke van Laar, de flatcoördinator. Laten we het bespreken.

Daarna volgden meer reacties. Sommigen klaagden over de boor in 105. Anderen namen het op voor de klussers zij moeten ook hun woning afmaken. Een jonge vrouw uit 109 schreef: Mijn zoontje slaapt s middags. Als er geboord wordt, wordt hij wakker en huilt de hele tijd. Graag dus duidelijke tijden.

Jan van Vliet las alles en voelde opluchting. Blijkbaar ergerde niet alleen hij zich. Toch durfde hij niet streng op te treden. Hij stelde voor:

Er is een wet over stilte. Verbouwen mag van 9 tot 13 en van 15 tot 19 uur. s Nachts niet. Zullen we dat als regel nemen, en als iemand gaat boren: stuur vooraf een bericht?

De chat bleef twee uur lang druk. Marijke van Laar stelde een bewonersoverleg voor. De jonge man uit 105 reageerde eindelijk:

Ik ben Koen uit 105. Wij klussen. Kunnen regulier tijden kiezen. Overleggen graag.

Diezelfde avond belde Marijke van Laar naar Jan van Vliet. Haar stem was monter en zakelijk.

Jan, het is simpeler om rustig te praten dan alleen te klagen in de app, zei ze. Morgenavond zeven uur kom ik de flat binnen. Gaan we samen naar die muzikanten boven en de klussers in 105. Akkoord?

Hij legde verbaasd de telefoon neer, niet verwachtend dat het zo snel van tekstbericht naar echte ontmoeting zou gaan. Het was spannend, maar nu wilde hij niet meer terugkrabbelen.

De hele nacht oefende hij het gesprek in zijn hoofd: dat hij begrijpt dat er ook jongelui wonen, dat hij vroeger altijd naar Boudewijn de Groot luisterde, maar nu zijn hart en pillen heeft; hoe hij zou vragen om rekening te houden. Elke keer viel zijn denkbeeldige betoog weer uit elkaar.

De volgende dag poetste hij de gang, veegde het stof van de planken, hing zijn jas aan een andere haak. Vijf minuten voor zeven stond hij al bij de deur, luisterend in het trappenhuis. De lift maakte geluid, op de galerij verscheen een kleine stevige vrouw in een lichte regenjas, een map onder haar arm.

Kom, zei Marijke van Laar kordaat.

Hij knikte. Ze gingen eerst naar de tiende, naar de muzikanten. Daar woonde een jong stel, huurde de woning. Jan kende hen alleen van het geluid: s avonds speakers, gepraat. In het echt waren het een bleke jongedame met blond geverfd haar en een jongen met bril.

Goedenavond, begon Marijke van Laar toen ze opendeden. We komen namens de flat. Geen paniek, we komen niet schelden.

De jongen verstijfde, het meisje hield haar handdoek steviger vast.

Jullie muziek is s avonds erg hard, vervolgde Marijke. Er wonen hier mensen op leeftijd, jonge kinderen. We hebben een schema bedacht. Hier.

Uit de map kwam een geprinte tabel: dagen van de week, uren waarop geluid mag, en uren van stilte. Jan had er zelf aan gewerkt gisteren achter de computer, de cellen extra groot gemaakt zodat het duidelijk was.

We doen het niet ná elf uur, zei de jongen onzeker. Maar soms een film. We zijn ook jong, willen genieten.

Hij keek schuin naar Jan van Vliet, zoekend naar begrip. Nu vond Jan van Vliet dat hij toch moest spreken.

Ik snap jullie, zei hij. Mijn vrouw en ik draaiden vroeger óók platen. Maar nu is het anders. Mijn hart, weet je wel. Ik schrik wakker van de bassen, net als bij een bouwplaats. Als jullie na tien uur zachter doen, kan ik beter ademhalen. En de kinderen slapen dan ook. Als het een keer druk wordt, geef dan in de chat een seintje. Dan neem ik extra pillen, doe het raam dicht. Zo is het draaglijker, als je het van tevoren weet.

Hij was verbaasd dat hij het zo rustig kon zeggen.

Het meisje ontspande wat, liet los.

We wisten niet dat het zo erg was, gaf ze toe. Onze vorige buren schreeuwden harder dan wij. Oke, we doen na tien uur alles met koptelefoon of zacht. En bij feestjes geef ik een seintje. U mag ook iets zeggen hoor of berichten.

Mooi, glimlachte Marijke van Laar.

Ze gingen één verdieping lager, naar de negende. De deur van 105 rook naar verse plamuur en primer. Koen deed open, zijn maat stak zn hoofd om het hoekje. Binnen lag alles onder het plastic, stroken kabel verspreid op de vloer.

Bekenden, zei Koen, toen hij Jan van Vliet zag. Weer klachten?

We komen niet schelden, herhaalde Marijke haar zin. We willen overleggen.

Koen en zijn vriend luisterden aandachtig naar het schema en de verhalen over de slapende kinderen, bloeddruk van Jan, de wet van de gemeente.

We moeten over twee weken alles opleveren, zei de maat bezorgd. Anders doen we wel rustiger, maar die deadlines

Jan van Vliet zag hoe diens hand trilde terwijl hij een schroevendraaier wegstopte. De verantwoordelijkheid voor de oplevering was niet lichter dan zijn eigen.

Moet u tot in de nacht werken? vroeg hij vriendelijk. Laten we afspreken: jullie boren op werkdagen van tien tot één en van drie tot zeven. In de andere uurtjes kun je plamuren, behangen. We zijn geen beesten, we weten dat je dit niet voor de lol doet.

Koen grijnsde flauwtjes.

Zou wat zijn, voor de lol, zei hij. Goed. Dat schema volgen we. Af en toe te ver gegaan, maar dan sturen we een bericht: vandaag tot acht, graag begrip.

Ook in het weekend alleen tot vier uur, viel Marijke in. Mensen willen rust.

Ze schudden elkaar de hand. Toen 105 weer dicht ging, hing er een weldadige stilte. Alleen beneden moppert iemand op een kind dat zijn handen niet wil wassen.

Zo, zei Marijke van Laar. Zie je, Jan, we hebben niet geschreeuwd, niet gedreigd. We hebben gewoon gepraat. Wie daar niet naar luistert, die pakken we anders aan.

Hij knikte. Inwendig voelde hij zich leeg, zoals na een spannend examen dat bleek mee te vallen. Maar langzaam verspreidde zich een bescheiden gevoel van respect. Geen held, geen politieagent, gewoon iemand die opkomt en het gesprek aangaat.

De volgende dag ging de boor pas aan om tien uur, en om half één was het stil. Om drie uur werd er weer gewerkt, tot zeven. s Avonds kwam er een melding in de app: Vandaag tot 20:00, sorry, Koen, 105.

Onder het bericht verschenen enkele geërgerde emojis en één duim van een jongere. Jan van Vliet keek ernaar, schreef terug: Dan morgen een uurtje extra stilte overdag? Groeten, 97. Koen stuurde een hartje.

s Avonds klonk er muziek van boven, maar veel minder hard. De bassen waren weg, enkel een doffe ritmeslag. Om negen uur meldde het meisje van de tiende: Buren, vanavond komen er vrienden tot 23:00. Eventueel klachten: stuur gerust.

Jan van Vliet leunde achterover in zijn stoel. Het was merkwaardig om te merken dat alles wat eerst vijandig aanvoelde, nu een schema werd en korte berichten op het scherm.

Soms drong het lawaai nog door de muren heen. Een kind uit 109 begon hikkend te huilen tijdens zijn middagslaap. Een verdieping hoger stootte iemand iets zwaars om. Soms trok Koen zijn deadlines niet en duurde de boor nog een kwartier langer het huis trilde opnieuw.

Maar nu had het lawaai een gezicht, een naam, een huisnummer. Je kon appen of bellen. Je kon zelfs, als het écht nodig was, de regels een beetje opschuiven, als je zag dat iemand in nood was. En dat gevoel, dat hij geen slachtoffer meer was van een grillige stad, maar deelnemer aan een fijnmazig gesprek, was voor Jan van Vliet belangrijker dan absolute stilte.

Op een middag viel het hem op dat hij aan tafel zat te tekenen, raam open, buiten werd geslagen op metaal. Vroeger zou hij zijn raam dichtklapt hebben. Nu noteerde hij slechts dat het binnen de werktijden viel, en ging door met zijn lijntekeningen. Zijn hart bleef rustig, zijn handen droog.

Op een avond haalde hij het oude radiootje uit de kast, zette het aan in de keuken, stemde af op een bekende zender. Acht uur, de nieuwslezer begon. Toen besefte hij dat hij het volume harder zette dan vroeger. Eerder deed hij alles zo stil mogelijk, uit angst dat zijn eigen geluid iemand stoorde. Nu vond hij: om zeven uur heeft hij evenveel recht op geluid als Koen op boren om drie.

Achter de muur werd gelachen. Misschien de jongeren boven, een nieuwe serie aan het bespreken. Beneden ging de boormachine even kort en stopte toen, alsof de gebruiker op de klok keek.

Jan van Vliet schonk zichzelf sterke thee in, haalde de chocolade uit de kast waar hij hem na het verontschuldigende bezoek had gelegd. Hij brak een stukje af en legde het op een schoteltje.

In de groepsapp werden foto’s van een nieuw deurmat gedeeld. Iemand vroeg of er een step van haar kind kwijt was. Het lawaai viel uit elkaar in cijfers en plaatjes, opgedeeld in stemmen.

De stilte die in zijn keuken heerste tussen het nieuws en het gerinkel van de lepel tegen het kopje, voelde niet langer broos of toevallig. Het was geen zwijgende afwezigheid van geluid, maar een uit onderhandelde, besproken ruimte waar elke bewoner een kleine stap naar elkaar toe deed.

De herrie was niet minder geworden. Maar nu, wanneer hij s ochtends naar het raam liep, wist Jan van Vliet dat hij altijd de app kon openen, bellen, aan de deur kon kloppen niet met geschreeuw, maar met een schema in de hand. En door dat weten werden de nachten steviger, en de ouderdom net iets minder machteloos.