Een Op Een Kier Staande Deur Hij begreep eerst niet wat er anders was. Gewoon uit de lift gestapt op zijn vertrouwde negende verdieping, de sleutels haastig uit de jaszak gehaald, richting zijn voordeur gelopen, terwijl het geluid van champagne en huzarensalade nog na-echoot in zijn hoofd. In het trappenhuis heerste een zeldzame stilte voor oudjaarsnacht; alleen ergens een verdieping lager werd gelachen en gesmeten met deuren. Bij zijn deur stopte hij, leunde met zijn hand tegen de muur om niet langs het slot te grijpen, en pas toen viel hem een flikkerend licht op aan de zijkant. De deur van de buren – direct naast zijn eigen appartement – stond op een kier, precies een handbreedte open. In het duister van het portiek fonkelde een bont gekleurde kerstverlichting, slordig over de kapstok in hun gang gehangen, en vanuit het diepe klonk vaag een vrouwenstem met een oud Hollandse liedje over een “sneeuwvlokje, sneeuwvlokje, smelt toch niet”. Hij bleef staan, de sleutel zwevend in de lucht. Het was fris in het trappenhuis, het rook er naar iets gebakken uit een andere woning, gemengd met de geur van zijn eigen deodorant. In zijn hoofd zongen nog losse flarden van toostende vrienden: “Op gezondheid, op ons, niet te oud worden!” Het voelde daardoor ineens extra leeg. Daar, bij vrienden, was het rumoerig, krap, renden kinderen door de kamer, lanceerde iemand een vuurpijl uit het raam. Hij had gelachen, gedronken, meegeluisterd naar gesprekken over hypotheken, Spanje, verbouwingen. Om twaalf uur had iedereen geproost, gezoend, werd er gehuild na het derde glas. Daarna taxi, een korte rit door een halfverlaten stad, kerstlampjes in de bomen. En nu stond hij hier, in pijnlijke nette schoenen, met een lichte roes en een vreemde helderheid: hij kwam alleen thuis. Buren. Hun gezichten kende hij, hun namen niet. Een man van rond de zestig, grijs bij de slapen, buikje onder de trui, altijd vriendelijk knikkend in de lift. Een kleine vrouw met korte coupe, plastic boodschappentasje, altijd slepend met tassen. Ze woonden hier langer dan hij. Toen hij ruim vijftien jaar geleden introk, prijkte hun achternaam allang op het bordje naast de deur, maar verder keek hij nooit. Hallo, knikje, hier en daar een opmerking over storing van warm water. Dat was alles. Hij keek naar de kier van hun deur. Muziek klonk zachtjes. De lichtjes knipperden wat lui, alsof ze moe waren. Binnen schemerde enkel het lampje in de gang. De deur bleef onbeweeglijk. De gedachte “gewoon voorbij lopen” was de eerste en meest logische. Waarschijnlijk aan het luchten, vergeten, niet zijn zaak. Hij had zijn sleutel al bijna in het slot gestoken, toen een steek van twijfel hem raakte. Een op een kier staande deur, op zo’n nacht waar iedereen of visite heeft, of zich opsluit uit angst voor vuurwerk van anderen. Oude liedjes, zoals uit zijn jeugd. En het vreemde gevoel dat als hij nu gewoon zijn huis binnengaat, schoenen uit, herhaling van de oudejaarsconference op tv aanzet, zijn leven zo blijft: gescheiden van anderen, van andere levens, enkel door een muur. Hij haalde zijn sleutel weer eruit en luisterde. Geen stemmen, geen gelach, alleen het lied dat overging in het volgende, over een blauw treintje. Hij grimaste. Stel dat er iets is? Ze konden gevallen zijn, de deur niet gehaald… In het nieuws lees je vaak over ouderen die dagen later pas gevonden worden. Hij herinnerde zich een apotheekbezoek, kort geleden, waarbij hij de buurman medicijnen had zien halen, lang zoeken naar kleingeld, excuses aan de rij. “Nou, vooruit,” mompelde hij en zette een stap richting de deur van de buren. Hij duwde voorzichtig met zijn vingers. De deur gaf een klein beetje mee, maar bleef hangen tegen iets zachts. Door de spleet zag hij meer van de gang: een versleten deurmat, twee paar schoenen, zachte damessloffen met bont. Het rook naar gebakken kip en mandarijn, de geur was lauw maar nog aanwezig. Op de kapstok hingen jassen, de kerstverlichting bungelde aan de hangers tot bijna op de grond. — Hallo? riep hij zacht. — Eh… is er iemand thuis? Geen antwoord. De muziek speelde gewoon door, dus stroom en apparatuur werkte. Hij klopte even op de deur. — Buren, alles oké? Binnen klonk een doffe bons, voetstappen volgden. De kier werd breder en het gezicht van de vrouw des huizes verscheen: roze wangen, iets vermoeide ogen, haar feestkapsel al uitgezakt. Een glanzende trui, dun kettinkje om de hals. — Oh, zei ze en greep snel naar de deurknop om hem dicht te trekken. — Sorry, we zijn hier… Hij hief zijn handen, als ter verontschuldiging. — Ja… eh… de deur stond open. Ik dacht, je weet maar nooit. Is alles goed? Ze keek hem heel even strak aan, zag het scheve stropdas, het tasje met overgebleven salade in zijn hand en leek hem te herkennen. — Ah, van de negende, zei ze. — Ja, ja, alles goed. We hadden alleen het raampje opengezet en… Uit het huis klonk een mannelijke stem: — Wie is daar, Lid, weer vuurwerk? — De buurman, riep ze terug. — Van ons portiek. De deur bewoog, de buurman verscheen, overhemd zonder das, bovenste knoop los, glas met amberkleurig vocht in de hand. Zijn gezicht wat verkreukt, ogen helder. — Goedenavond, zei hij. — Gelukkig nieuwjaar. — Van hetzelfde, antwoordde Anton, die zich ineens realiseerde dat hij hun namen niet wist. — Ik… zag de deur op een kier en dacht misschien tocht, of dat jullie weg waren. — Nee, we… — Lida glimlachte licht, — uit gewoonte. Als ik vuilnis wegbreng, trek ik de deur nooit helemaal dicht. Nu vergat ik het. Sorry als ik je liet schrikken. Hij knikte, al op het punt zich terug te trekken. — Nou, als alles goed is, ga ik maar weer. Nogmaals… — Wacht even, zei de buurman plots. — Kom er even bij, nu je al langs kwam. Anton aarzelde. — Ik was al bij vrienden, heb gegeten, gedronken. Is misschien ongepast. — Niets ongepast, lachte hij. — Buren zijn we tenslotte. Twintig jaar knikken, nooit samen gezeten. Lida, schenken we onze buurman een borrel? Lida haalde haar schouders op, instemmend. — Kom binnen, zei ze. — Het is allemaal gewoon. Schoenen uit, kom naar de keuken. Hij keek automatisch naar zijn eigen deur — de sleutels zwaar in zijn jaszak, in de hand de tas met restsalade en ongeopende fles champagne. De stilte van zijn eigen flat voelde ineens ijskoud. — Oké dan, zei hij. — Voor even. Hij trok zijn schoenen uit, zette ze naast hun schoenen: twee paar herenlaarzen, oud maar netjes, damesschoenen, geen kinderschoenen. Het tasje nam hij onwennig mee. — Geef maar, zei Lida en nam het aan. — Wat heb je bij je? — Ach, — hij keek ongemakkelijk, — restjes salade en champagne. Niet opgedronken. — Dat komt goed uit, lachte ze. — Onze champagne is net op. Komt als geroepen. De keuken was klein, knus. Op tafel schalen met salade, haring onder jas, ham, mandarijnen. Een vaas met dennentakken, wat versieringen. Op de vensterbank een andere lichtslinger. Op een stoel zat een vrouw van vijftig, bril, zacht gezicht, turend naar haar telefoon. Lege glazen op de kruk. — Mijn zus, Tanja, stelde Lida voor. — Tanja, dit is onze buur van de negende. Hoe heet… — Anton, hielp hij. — Anton van Vliet. — Zo formeel, grijnsde de man. — Wij doen nooit aan achternamen. Ik ben Victor, — gaf hij een stevige hand. — Doe maar gewoon Anton. Handen werden geschud. Victors hand was warm, stevig, ruw. — Ga zitten, Anton, — Tanja schoof een kruk. — Lida geeft je zo een bord. Anton zat, wat onwennig. Aan de muur hing een zwart-wit foto: jonge Victor in uniform, Lida met lang haar, hand in hand met een jongen van vijf. Op de koelkast magneetjes van steden waar Anton nooit was geweest. — Nou, — Victor schonk in, — laten we drinken op het feit dat je af en toe je deur moet openen, niet altijd sluiten. Anton glimlachte. Het klonk plechtig, maar Victors stem was warm, oprecht. Ze dronken. De jenever was zachter dan verwacht, gaf gloed. In de kamer klonk muziek, nu over “drie witte paarden”. — Waar heb je gevierd? vroeg Lida, schepte salade bij. — Bij collega’s, antwoordde hij. Kinderen. Veel drukte. — Maar thuis alleen? Tanja keek hem over haar bril aan. Hij knikte, geen details. — Dochter met man in Groningen, flapte hij eruit, herinnerde zich dat hij daar niet over wilde praten. — Ze hebben daar een gezin. En ik… zo dus. — Begrijpelijk, zei Lida. Onze zoon woont in Brabant. Met de kleinkinderen naar zijn schoonfamilie. We nemen het niemand kwalijk. Victor grinnikte. — Niemand kwalijk nemen, — herhaalde hij. — Maar je ziet de kleinkinderen weinig. Ach ja. Tanja lachte wrang. — Woon je hier al lang, Anton? vroeg ze, een mandarijn schillend. — Vijftien jaar, zei hij. Sinds… — hij aarzelde, — sinds mijn scheiding. Kocht ik deze flat. — Zo, — Lida schudde het hoofd. Ik dacht altijd dat je hier pas net woonde. Je bent zo jong gebleven. Anton glimlachte. — Dankjewel. Ik ben tweeënvijftig. — Victor is tweeënzestig, — zei Tanja. — Maar noemt zichzelf nog altijd een jochie. — Dat ben ik ook, — lachte Victor, — in mijn hoofd. Ze lachten voorzichtig. Anton voelde hoe zijn schouders zich ontspanden. Hij keek rond: nette servetten, een oude maar schone tafelkleed met bietenvlek, een bordje met een koude kippenpoot, vergeten in de hoek. — Ik herinner me jou nog, — zei Lida. Jij kwam een keer met dozen vol boeken in de lift. Ik dacht: een buurman die duidelijk van lezen houdt. — Toen ik verhuisde inderdaad. Zelf alles gesjouwd. Week lang rugpijn. — En ik weet nog hoe je eens nat gesneeuwd binnenkwam, vulde Victor aan. Tien jaar terug. Je sleepte een kerstboom, vast in de deur, ik hielp toen. Anton verbaasde zich. Had zelf amper meer aan die boom gedacht. — Gek hè, — zei hij. We leven naast elkaar, kennen alleen zulke flarden. — Wat zou je nog meer moeten weten? zei Tanja. Wij leven zo. Als iedereen maar geen herrie maakt en netjes is met vuilnis. — En geen overstromingen, — voegde Victor toe. Op de zevende zitten die studenten. Die kennen we helaas te goed. Er werd gelachen over onderburen, feesten, oude buurvrouw die altijd moppert. Het gesprek kwam langzaam op gang, warmde op als thee. Anton vertelde over zijn werk, kantoor, voorzien van thuiswerken, weer terug naar kantoor. Hoe hij niet van bedrijfsborrels houdt, maar toch altijd gaat — “je moet gezien worden”. Het rare van werken met louter jonge collega’s. Victor vertelde over zijn tijd bij de fabriek, ontslag, pogingen elders, klussen om bij te verdienen. Lida vulde aan: samen naar de tuin, die ze moesten verkopen. Tanja haalde herinneringen op van oudejaarsavonden met veel gasten, als die verdwenen en niemand meer kwam door eigen gezinnen, tuinen, gewoonten. — Wij dachten altijd, — zei Lida, Anton kreeg een glas champagne van hemzelf, — dat jij een belangrijk iemand was. Netjes, altijd in pak, aktetas. — Ach, — hij lachte. — Gewoon manager. Pak vanwege de dresscode. Aktetas voor laptop. — Toch, — drong ze aan. — Je oogt als iemand die weet wat hij doet. Een moment dacht hij na. Wist hij dat echt? Hier nu, op een vreemde keuken op een feestelijke nacht, voelde hij zich iemand die per ongeluk in een ander verhaal belandde. — Wat dachten jullie dan van mij? — Ik dacht: jurist, — zei Victor. Je loopt zo zakelijk. Tanja grinnikte. — Ik dacht: leraar. Je sprak ooit een jongetje in het portiek aan, heel rustig uitgelegd dat je niet op de muur mocht tekenen. Anton herinnerde zich vaag die jongen, zoon van een buur. Hij was firm daar, rustig, en alweer vergeten. — Raar, — zei hij. We bedenken andermans levens uit flarden. — En jullie? — Lida leunde op haar hand. Hij schaamde zich, omdat hij er zelden bij stilstond. — Nou… — even stil, — Ik dacht: normaal gezin, met kinderen, kleinkinderen, samen vieren. Victor haalde adem. — Dacht je dus dat het feest was, — zei hij. Maar hier… drie man op de keuken, tv in de kamer. — En muziek, voegde Tanja toe. Zonder muziek kan ik geen oud en nieuw vieren. Even was het stil. De radio kondigde een volgend nummer aan. — Ons huis zat ooit vol, — zei Lida zacht. Zoon, zijn vrienden, ouders. We pasten niet in de keuken, tafel werd in de woonkamer gezet. Nu… iedereen weg. Ouders overleden, zoon ver weg, eigen leven. Niet erg hoor, alleen… vreemd. Anton knikte, dacht aan eigen oude feesten, toen hij nog getrouwd was. Grote tafel, schoonouders, vrienden. Na de scheiding een paar jaar zoeken, soms naar dochter, soms alleen, soms bij collega’s zodat hij niet thuis hoefde te zitten. Dit jaar koos hij vrienden, want daar was het levendig, maar soms voelde het alsof hij een gast was op andermans feest. — Toen ik vanavond wegging, — bekende hij plots, — leek het alsof ik naar een hotel liep. Eigen spullen, eigen huis — maar toch tijdelijk. — Ken ik, — knikte Tanja. Toen haar man stierf, voelde haar huis ook zo. Alles van haar, maar tijdelijk. Lida legde een hand op haar schouder. Anton voelde een brok in zijn keel. — Sorry, — zei hij. — Dat wist ik niet. — Hoe had je dat kunnen weten, — zei Tanja vriendelijk. We groeten elkaar alleen in de lift. Het gesprek ging nog lang door. De tijd strekte uit, niet ongemakkelijk maar bemoedigend. IJzige Nieuwjaarsverhalen werden gedeeld — stroomuitval in de jaren negentig, oud en nieuw met kaarsen, overstroming door buren boven. Anton had oud en nieuw ooit in de trein gevierd, proostend met plastic bekers. Schalen raakten leeg, muziek werd rustiger, buiten klonk her en der vuurwerk. Het was al na drie uur, niemand joeg hem weg. Anton voelde zich goed, niet uitbundig, maar rustiger dan bij zijn vrienden. Lida sprak over haar werk in de bibliotheek, hoe steeds minder boeken worden geleend. Victor grapte over zijn kwaaltjes, Tanja over haar werk op de boekhouding van de VvE. — Weet je, — zei Victor ineens, — ik dacht altijd dat mensen hier in huis net als in de metro zijn. Instappen, uitstappen. Maar nu, zo samen, is ouder worden minder eng. Anton grijnsde. — Eng is niet ouder worden, corrigeerde hij. Eng is alleen zijn. — Precies, — Lida knikte. Soms denk ik ’s nachts: stel dat er iets met mij gebeurt, Victor in de winkel, wie merkt dat? En jij, Anton, als er iets met jou is… wie komt langs? Hij vond niet direct een antwoord. In zijn hoofd flitsten gezichten van collega’s, vrienden, dochter. Iedereen ver weg, druk. — Niemand, — gaf hij toe. Misschien belt het werk als ik een week niet opdaag. — Zo is het, — vulde Tanja aan. Maar we zijn hier met z’n drieën op de verdieping. Het minste is telefoonnummers uitwisselen. Victor lachte. — Waar wil je heen, zus? — vroeg hij. — Gewoon, — zei ze rustig. Voor noodgevallen. Anton knikte. Nu klonk het logisch, bijna belangrijk. — Goed idee, — zei hij. Anders is het onzin. Telefoons kwamen tevoorschijn. Lida gaf haar nummer, Anton zette “Lida, buurvrouw” in zijn contacten. Victor zijn nummer, “Victor, buurman”. Tanja prees haar cijferreeks. Drie nieuwe contacten. — Jullie mijn nummer ook opschrijven, — herinnerde Anton. Als er iets is, klop maar. Lida schreef zijn mobiele nummer op een briefje, hing het op de koelkast. — Kijk, — wees ze. Nu weten we je naam, geen ‘de negende’. Rond vier uur werd iedereen loom. Lida geeuwde, Victor wreef in zijn ogen, Tanja keek vaak naar haar horloge. — Je moet maar naar huis, zei Lida. We houden je hier te lang. Anton keek op. Twintig voor vijf. Plots werd zijn lichaam zwaar, vermoeid. — Ja, waarschijnlijk wel, — zei hij. Dank voor… Hij zocht naar woorden. Voor eten, gesprek, de warme ontvangst. — Voor het gezelschap, hielp Tanja. Wij vonden het fijn. Victor stond op uit zijn stoel, wiebelend. — Kom, ik loop mee naar je deur, — zei hij. Straks raak je nog de weg kwijt in het gangpad. Ze gingen de gang in. In de kamer klonk heel zacht muziek, het lichtsnoer flikkerde nog loom, de sfeer slaperig. Anton trok zijn schoenen aan, jas dicht. Victor leunde tegen de muur. — Luister, Anton, — zei hij zacht. — Als er wat is… echt… klop gewoon. Wij zitten hier, naast je. Anton knikte. — En jullie, — zei hij. — Als er iets moet worden geregeld, gerepareerd, computerproblemen… Ik help graag. — Zo, — Victor werd wakker. — Dat komt goed uit. Onze laptop hangt steeds vast. Lida zegt dat ik hem stuk maak. — Ik mopper niet, — klonk Lida vanuit de keuken. — Ik constateer gewoon. Ze lachten. — Afgesproken, — zei Anton. — Ik kom binnenkort kijken. Victor gaf een stevige hand. — Gelukkig nieuwjaar, buur, — zei hij. — Laten we het minstens zo goed houden als vanavond. — Van hetzelfde, — zei Anton. Gelukkig nieuwjaar. Hij stapte de gang op. Hun deur viel dicht, niet langer wantrouwend. Zijn eigen deur begroette hem met vertrouwde stilte. Slot open, licht aan. Zijn appartement was precies als altijd: bank, tv, tafel met ongedronken thee. Mandarijnen op de vensterbank, lege vaas erbij. Anton hing zijn jas over de stoel. Op de keuken klonk zacht de verwarming. Hij ging op de bankrand zitten, sloot zijn ogen even. Gezichten dwarrelden door zijn gedachten: Lida, moe maar hartelijk, Victor met zijn ruwe humor, Tanja met haar begripvolle blik. Hun verhalen, gelach, verdriet. Het besef dat er al die jaren, vlak achter één muur, een andere kleine wereld leefde. Hij keek naar de muur die hun keuken scheidde van de zijne. Nu, waarschijnlijk, Lida die de tafel afruimt, Victor die muziek uitzet, Tanja die haar bed klaarmaakt. Die muur leek plots minder dik. Hij liep naar zijn keuken, dronk water, zette de beker neer zonder de kraan te laten lopen, om niemand wakker te maken. Terug op de kamer, lamp uit, ging liggen. Net voor hij in slaap viel, dacht hij: morgen iets lekkers halen bij de bakker en bij de buren aanbellen. Zomaar. Zonder aanleiding. … Drie dagen later, vroeg in de avond, bij thuiskomst rook het in het trappenhuis naar gekookte aardappelen en iets zoets. Op zijn verdieping was het stil. Terwijl hij de sleutel tevoorschijn haalde, ging de deur van de buren open. Lida, in ochtendjas, handdoek in haar hand. — O, Anton, zei ze, zonder formaliteit. — Wat leuk dat je er bent. Hij bleef staan, sleutel bij zijn deur. — Is er wat aan de hand? vroeg hij, direct alert. — Nee hoor, — ze glimlachte, — ik heb appeltaart gebakken. Je zei iets over die computer, toch? Kom je binnen? Ik heb taart. Anton voelde warmte in zijn borst. Hij knikte. — Natuurlijk, — zei hij. — Ik leg mijn tas alleen even neer. Hij zette zijn tas binnen, nog jas aan, liep terug naar Lida. Zij hield een schaal met taart vast, geur van warme appel en deeg. — Kom binnen, zei ze. Victor moppert alweer op de laptop. Hij stapte over de drempel. De kerstverlichting hing nog aan de kapstok, uitgeschakeld. Geen muziek, huiselijk alledaags. Maar Anton wist: de deur, op die ene oudejaarsnacht op een kier gezet, zou niet zomaar meer dichtgaan. Hij glimlachte en liep mee naar de keuken.