De geur van kaneel
Hij draaide de oven uit en had er meteen spijt van: de stilte in de keuken was plots overweldigend. Daarvoor werd alles gedragen door het gedempte gebrom van de afzuigkap en het geruis van het deeg dat rees, alsof het voor hem ademde. De man bleef staan, aarzelend om het ovendeur open te trekken. Achter het glas, in het duister, lagen twee kleine bakvormen. De korst kroop al langs de randen omhoog. Hij keek naar de ovenwanten alsof hij zich voorbereidde op een risicovolle klus, niet op het uithalen van een cakeje.
Op zijn pensioen had hij zichzelf beloofd niet uit elkaar te vallen. Het was een woord uit de fabriek, waar hij veertig jaar werkte: alles draaide daar om toleranties. Als het uit elkaar viel, had je niet goed vastgezet. Thuis viel de tijd juist uit elkaar. Hij probeerde die vast te zetten met bezigheden: s ochtends een rondje naar Albert Heijn, s middags gereedschapskist uitzoeken, s avonds televisie. Maar de televisie hield hem niet vast, de kist ook niet. Op een dag kwam hij op internet een man van zijn leeftijd tegen, die in een simpele oven brood bakte, zonder poespas. Er klikte iets: orde, afmeten, fouten maken en verbeteren. Een handvat om de tijd weer te pakken.
Zijn eerste poging leek op een kleine verbouwing: bloem op het aanrecht, een glas water, gist als fijn ijzervijlsel. Hij volgde het recept precies, maar recepten willen niet alleen gelezen maar begrepen worden. Het deeg werd plakkerig, koppig, en hij gewend aan dingen die je gewoon kon dwingen werd chagrijnig. Achteraf, toen hij zijn handen schoonmaakte, schoot hij ineens in de lach. De lach kwam er hortend uit, als een hoest. Zo, dit is pensioen, dacht hij, en de volgende dag begon hij opnieuw.
De derde keer had de keuken zijn eigen ritme. Mengkom op het krukje dan hoefde hij niet te bukken en timer op de telefoon, zacht, want luide piepjes irriteerden hem. De bloem ging in een weckpot waarop hij met stift schreef, al kon je het gewoon zien. ‘s Avonds, als de cakejes of bolletjes afkoelden op het rek, zette hij het raam op een kier. De geur van versgebakken brood trok zo de galerij op.
Zijn flat was gewoon, niets bijzonders: een lift die langer nadacht dan reed, een matje bij de deur, een mededelingenbord waar iedereen langs liep. De mensen groetten met een hoofdknik, of een kort knikje dat tegelijk groet en twijfel was. Zelf hoorde hij bij de knikkers de man van de derde, die netjes het afval buiten zette en niet met de intercom bekvechtte.
De vierde dag botste hij bij het afvalhok op de overbuurvrouw. Ze hield de deur open met haar voet en probeerde haar dochtertje de jas dicht te maken; het meisje draaide als een tol.
“U, ze zocht naar een woord, ergens tussen brand en feest, bakt u soms?
Hij wilde ja zeggen, maar het kwam er als hmm uit. Snel voegde hij toe:
“Ik oefen een beetje.”
“Het ruikt zó lekker,” zei ze, en haar glimlach was echt. “Even dacht ik dat er beneden een nieuw café was geopend.”
Café, dacht hij. Te groot voor zijn stille keuken. Hij glimlachte, knikte en liep door, maar die avond bleef hij denken aan geuren die spreken, als woorden hem in de steek laten.
De dag erna bakte hij extra. Niet om uit te delen, maar omdat het recept voor twee schreeuwde; delen was nooit zijn sterkste kant geweest. Twee cakes met kaneel. Hij sneed er één aan, proefde: goed genoeg, misschien zelfs prima, maar alleen zo’n hele cake eten voelde als een film twee keer achter elkaar zien. Hij pakte de tweede in bakpapier, stopte hem in een schone plastic zak, en voor hij zich kon bedenken, stond hij op de galerij.
Hij klopte op de deur tegenover. De overbuurvrouw deed meteen open, alsof ze hem verwachtte.
“Dit is,” hij hief het zakje op als bewijs. “Dat het niet verloren gaat.”
Ze keek van het zakje naar hem.
“Oh, dank u wel! En hoe heet u eigenlijk..?”
Zijn naam noemen voelde als het begin van een écht gesprek, meer dan de man van de derde zijn.
“Hendrik Jansen,” zei hij snel.
“Ik ben Linde,” antwoordde ze, alsof ze elkaar al jaren kenden. “Hendrik, u redt de dag. We hebben huiswerk, clubs en ik kom tijd tekort. Mel, zeg eens dankjewel.”
“Bedankt!” zei Mel, en vroeg meteen: “Gaat u dit vaker doen?”
Hendrik bevroor even. Zon vraag is simpel, maar bevatte onverwachts een soort abonnement.
“We zullen zien,” mompelde hij en liep weg, zijn oren gloeiden.
Twee dagen later lag er een briefje onder zijn deur, op een stukje ruitjespapier, vermoedelijk uit een schoolschrift: Hendrik, als u over hebt, graag. Linde, nr 34. Hij nam het briefje mee, hing het met een magneetje – met Amsterdam erop, ooit gekregen – op de koelkast. Nu hield de magneet een verzoek vast.
Er volgden meer briefjes. Eén: Mag het ook met rozijnen? Een andere: Voor zaterdag, als het geen moeite is. Weer een andere, met een getekend hartje: Van nummer 28. Terwijl hij ze las, voelde hij zijn stille bezigheid in een mini-evenement veranderen.
In de lift werd hij ineens aangesproken.
“Hendrik, waarop bakt u eigenlijk?” vroeg een jongen van de vijfde, altijd te zien met oordoppen in. Maar nu had hij ze uit, dus het was belangrijk.
“Bloem,” zei Hendrik en hoorde hoe onzinnig dat klonk.
De jongen grinnikte.
“Nee, ik bedoel: verse of droge gist?”
“Droog. Ik weet er niet zo veel van.”
“U doet het beter dan de bakkerij,” zei de jongen luchtig.
Beter dan de bakker. Dat voelde fijn, maar ook gevaarlijk. In de winkel betaal je immers voor beter, maar hier betaalde men met verwachtingen en glimlachen.
Die verwachtingen werden tastbaar. Op weg naar huis met een zak bloem leek de tas extra zwaar men wachtte immers al. Dus begon hij voorraad te bakken, gist, en vooral: kaneel. De keuken vulde zich met plastic bakjes, afkomstig van de Blokker, om netjes uit te delen. Ze namen langzaam de plek in waar ooit potjes met oude schroeven stonden.
Hij, jarenlang zuinig met woorden, leerde nu zuinig zijn met zijn baksels. Want als hij alles uitdeelde, vroegen ze morgen weer. En als hij niet bakte voelde het alsof hij Sinterklaas zonder cadeautjes was.
Op een zaterdag ging de bel. Hendrik stond met de handen vol deeg, veegde ze af aan het schort gekocht bij de HEMA, en eigenlijk vond hij het mooi maar zei dat nooit hardop en deed open.
Voor zijn deur stond een vrouw uit de andere portiek, gezien bij de VvE-vergaderingen. Ze hield een schone bak in haar handen.
“Goedemiddag. Bent u Hendrik Jansen?” vroeg ze, als bij een arts.
“Ja.”
“Mij is verteld dat u bakt. Mijn moeder wordt zeventig, we wilden iets huiselijks. Kunt u voor morgen wat maken? We betalen uiteraard.”
Het woord betalen deed iets raars met hem. Geen belediging, eerder alsof iemand hem op zijn plek wilde zetten: dienst, geld, verplichting. Hij keek naar het lege bakje in haar handen.
“Sorry, dat lukt niet,” zei hij onmiddellijk.
“Waarom niet?” fronste de vrouw. “Het is toch geen moeite?”
Zn ergernis kwam boven. In de fabriek was waarom niet standaard een lijst argumenten. Thuis zou zon lijst als excuus klinken.
“Ik bak niet op bestelling,” zei hij kalm. “Ik bak voor mezelf. En als er over is, deel ik uit. Dat is alles.”
Ze bleef even staan, trok haar bakje terug, en vertrok.
“Helder,” mompelde ze terwijl ze de trap afliep.
Hendrik sloot de deur en leunde ertegen. Zijn hart bonsde als na een sprint. Hij ging terug naar het deeg, handen trillend, en wist: hij had nee gezegd, en de wereld stond nog steeds. Alleen was het stiller in het trappenhuis.
De dag erop trof hij Linde bij de lift. Zij met afvalzak en zoekend naar haar sleutels.
“Hendrik, bent u boos?” floepte ze eruit. “Er gaat rond dat u iemand heeft afgewezen, nu durft niemand meer te vragen…”
“Ze hoeven niet bang te zijn,” zei hij, “maar ik ben geen bakkerij.”
Linde lachte.
“Dat is nu juist zo mooi. In ons gebouw wordt meestal alleen gemopperd of gezwegen. Maar u bakt.”
Hij wilde zeggen dat hij ook vooral zweeg, maar vroeg in plaats daarvan: “Hoe gaat het met Mel? Alweer naar school?”
Ze keek alsof hij haar leven buiten post-its had gezien.
“Ze gaat. Loopt achter met rekenen, houdt niet van lezen. Geen idee hoe ik…
“Ik heb nog een rekenboek liggen,” zei Hendrik. Aanbieden kostte moeite, hij deed liever stil dan met woorden. “Anders mag ze die lenen. Ik heb nog op de LTS gezeten.”
Linde keek blij verrast.
“Echt? Wat lief. Vindt u het goed?”
“Graag zelfs,” zei hij, en schrok van de formulering. Hij verbeterde: “Het komt wel goed uit.”
s Avonds zocht hij het stoffige rekenboek. Kaft wat versleten, maar verder netjes. Met een papiertje schreef hij voor Mel, vastgezet met een paperclip gevonden tussen de oude toeslagen op kantoor.
Maandag gaf hij de tas aan Linde, die hem voorzichtig aannam alsof het iets breekbaars was.
“Dank u, Hendrik. Ik wist niet dat u zo bent.”
Zo zijn wat betekende dat? Hij deed gewoon wat hij kon.
Hij ruimde zijn koelkastbriefjes op. De helft ging in een map bij de administratie verzoeken zijn immers ook documenten, maar dan zonder stempel. Op de koelkast liet hij één briefje achter, zelfgeschreven: “Ik bak op woensdag en zondag. Is er over hangt er een briefje bij de lift.”
Het prikbord naast de lift waar ook melding van lekkages en een vermiste kat hing hield nu ook zijn briefje vast. De blauwe punaise kwam uit de set van zijn laatje; nu bakende die zijn grenzen af.
Woensdag bakte hij kaneelbroodjes. Niet te weinig, niet teveel: precies genoeg voor één bakplaat, zonder de keuken in een fabriek te veranderen. Afgekoeld, in bakjes gedaan, met 2 stuks erop. Op het prikbord een briefje: “Broodjes. Flat 36. Pak tot 21:00.”
Hij wachtte niet om te kijken wie er kwam. Thuis waste hij de schaal en het aanrecht, liet de bloem door de afvoer spoelen. Op het fornuis bleef alleen een lege pan achter. Hij zette het licht uit, pakte een boek, maar lezen lukte niet. Hij luisterde naar het gebouw.
Eerst sloeg een deur dicht beneden. De lift steeg, stopte, iemand scharrelde plastic. Nog een keer. Weer een keer. Hij stelde zich voor hoe ze het bakje pakten, zijn naam lazen, misschien glimlachten. En besefte: hun gezichten hoefde hij niet te zien om zich verbonden te voelen. Het was genoeg dat hij het deed, zonder zichzelf te verliezen.
Klokslag negen werd er geklopt. Hendrik deed open. Mel stond daar, een rugzak te groot voor haar lichaampje.
“Hendrik,” zei ze serieus, “mama zegt dat ik dit moet brengen. Zelfgemaakt… jam. Van rode bessen.”
Hij nam het potje aan, warm van haar handen, de deksel stevig aangedraaid.
“Dankjewel,” zei hij.
Mel schoof van haar ene op de andere been.
“Mag ik…,” begon ze, maar stopte.
“Zeg maar,” knikte Hendrik, zijn stem zachter dan gewoonlijk.
“Mag ik zondag komen rekenen? Mama wordt zenuwachtig.”
Hendrik keek naar het potje, toen naar haar. Zondag was bakdag. Maar dat was nu niet meer enkel bakdag.
“Kom gerust. Om twee uur. Tot vier. Daarna ben ik weer bezig.”
Hij zei het kalm, zonder uitleg. Mel knikte, als was het de normaalste afspraak.
Toen ze weg was, zette Hendrik het jam naast de bloem. De plank hield het. Hij liep naar het prikbord; de bakjes waren al weg. Maar op de grond lag een klein briefje: “Dank je. Was heerlijk. Geen stress!” Zonder naam.
Thuis hing hij het naast zijn rooster op de koelkast. Hij hoefde er geen woorden bij te verzinnen. Alles was precies goed zo.
