– Mam Lisa sprak dit op zo’n plechtige toon uit, nadat ze de complete Verzamelde Werken van Multatuli op haar hoofd had gekregen, dat zelfs de ondeugende kat Sjerp een moment stokstijf bleef staan, haar nieuwsgierig opnam, en toen zijn wandeling over de boekenplank boven het bed voortzette.
Het boek ooit nog van Lisas oma was op de vloer gevallen en lag nu te klapperen in de tocht, duidelijk beledigd door deze onbeschoftheid.
– Wat een dom idee ook, om die plank boven mn bed te hangen En mam had nog zo gezegd Had ik nu maar geluisterd! Lisa wreef over haar voorhoofd, al dromend van wat voor prachtige bult daar straks zou zitten, precies waar het arme boek haar had geraakt. Vraag me af waarom het altijd pas ná de scherven tot je doordringt dat ouders weleens gelijk hebben. Kan het niet zonder die hele hooiberg aan ongelukken?
Sjerp, na het hele relaas aangehoord te hebben, nestelde zich op de rand van de plank, krabde zich met zijn absurde lange poot achter het oor en sprong vervolgens, zonder echt na te denken, met een sierlijke boog recht op Lisas buik.
Alleen Lisas trots weerhield haar van een gil. Wat voor kattenvrouwtje ben je als een kat binnen drie minuten je hysterisch krijgt? En meestal deed haar staart dat nog véél sneller.
Ze greep de tevreden knijpoogkat bij zijn nekvel, keek diep in zn groene ogen en trok aan zijn oor:
– Ik moet vandaag pas om elf uur op de Universiteit zijn, boef! Waarom moest je per se omas boek hebben? Moest poesje zo nodig haar baasje slimmer maken door haar bijna knock-out te slaan met de Nederlandse literatuur? Geloof me, bij mij helpt dat niet. Klaar! Ik ben beledigd. Mn verhalen zijn vanaf nu voorbij!
Sjerp deed alsof hij diep beledigd was, maar streek met zijn ruwe, roze tong over Lisas hand:
– Ja, ja, nu ga je slijmen zeker! Als ik toch al op ben, gaan we nu gewoon even naar de koffietent. Gisteren vergat ik koffie te halen, dus hebben we geen kopje troost meer in huis, jij én ik.
Sjerp, die Lisa van het bed sjorde, nestelde zich op het vloerkleed, tuurde met onverholen ondeugd naar het boek op de grond en tikte het even met een poot aan.
– Niet doen! Lisa gaf een zachte mep op de brutale poot en rukte haar kostbaarheid weg. Dat boek is heilig! Vroeger las oma me eruit voor, bijna elke dag. Maar goed, waarom leg ik jou dat uit? Katten en Nederlandse literatuur: dat wordt nooit wat!
Sjerp keek haar aan alsof hij niet wist of hij zich nu dieper moest beledigen of toch moet toegeven dat zijn fascinatie vooral met katten in verhalen te maken had.
– Ach, ik weet drommels goed dat jij sprookjes over katten geweldig vindt. Doe maar niet alsof jij hier het slachtoffer bent, het was niet míjn idee om mij wakker te krabben!
Lisas moeder had haar Sjerp gegeven toen ze zeker wist dat Lisa snel alleen achterbleef. Ze vroeg haar vriendin Tineke om naar het asiel te gaan, waarna Lisa een zielig, zwart monster met enorme oren kreeg.
– Jij mag zelf een naam verzinnen.
– Mam! Je was toch altijd tegen huisdieren?
– En nu ben ik er voor! Kijk nou hoe schattig, zon sociale knuffel. Met mij en Tineke heeft-ie serenades gejankt toen jij weg was. Nu heb je tenminste gezelschap
– Mam!
– Geen gemiep! Zo hoort het, Liske!
Samen zaten ze diep in overleg voor de naam van het zwarte geval, dat al snel het leven van Lisa, haar moeder en zelfs de buren op zijn kop zette, met nachtelijke racepartijen waar niemand nog raar van opkeek.
Achteraf snapte Lisa haar moeders actie maar al te goed. De kat was inderdaad zelden stil. Geen minuut gunde hij haar rust en eiste alle aandacht op. Ook als Lisa huilde, werd dat bruut onderbroken door capriolen. Rende hij door haar kamer, hing in de gordijnen en zocht daarna een knuffel, al miauwend in zijn geheime kattentaal.
En nu draaide het spraakzame beest alweer om haar benen, belette haar te verkleden.
Spijkerbroek, shirt, afgetrapte sneakers. Kan best.
Lisa had weinig met aankleden, alleen bij hoge uitzondering, zoals dat suffe huwelijk van haar nicht Lieke, het weekend ervoor.
Ze dacht eraan terug en zuchtte.
– Tijd om aan een gezin te denken, meid! zeurde Lisa, haar tante Els imiterend. Mijn Tamara is zon voorbeeld! Alles op tijd, en jij maar single Zó kan het niet hoor, Lisa! Dat heb ik je moeder beloofd
Lisa gooide mokkend het plaid op het bed en liet zich ernaast zakken.
– Ik word er zo moe van! Altijd mama erbij sleuren, geen ander doel in het leven dan trouwen blijkbaar!
Sjerp draaide zijn grote oren opzij en nieste.
– Zie je wel! Zelfs jij bent het met me eens!
Lisa grinnikte, keek naar de kat, die zich als een sfinx voor haar voeten posteerde, maar fronste weer:
– Als jij geen kater was, zou ik denken dat je me hier gewoon zit uit te lachen!
Sjerp miauwde iets als weerwoord en begon weer door het vertrek te draven.
– Rust in de tent! Jouw dagtaak heb je al ruimschoots af! Lisa zette het boek voorzichtig terug en pakte de kattenharnas. Kom hier!
Het tuigje kende Sjerp inmiddels uit zijn kop, dus liet hij zich rustig optuigen. Alle buren waren gewend aan het duo: slungelmeisje met warrelhaar en die magere, zwarte kat parmantig naast haar. Zelfs de zorgzame buurvrouw Tineke schrok niet meer van Sjerp.
– Wat een stokje is het, Lisa! Voer je hem wel? Of dijt-ie gewoon niet uit?
– Tineke, hij eet als een bootwerker! t Is gewoon zn bouw. Zoals mam zei: alles behalve een dikzak!
– Spiegeltje van jezelf! Net zo slank en elegant! Tineke grinnikte, kriebelde Sjerps flaporen. En die oren!
– Ook een kopietje? Lisa grijpt onbewust haar oor, lacht en wuift het weg. Tineke toch!
– Ah, meid! Jullie oren zijn prachtig! Kom vanavond langs, ik bak appeltaart, en Tamara moet nog een opstel schrijven. Help je haar?
– Tuurlijk! Ze mag het zelf schrijven, ik kijk het na.
Met Tamara, het kleindochtertje van Tineke, hielp Lisa bijna dagelijks; ze zag het meisje als haar kleine zus, sinds Tamara bij oma kwam wonen na het verlies van haar ouders.
– Jij alleen, ik alleen Lisa, mogen we samen zijn?
De serieuze Tamara had met haar zes jaar al geleerd hoe hard de wereld kon zijn, en over moeilijke dingen praten met oma kon ze beter vermijden.
– Weet je, ze huilt dan. Wordt nog ouder. Alsof ze niet meer wil
– Wel nee, Tamara, je oma is nog piepjong!
– Het lijkt zo oud. Alsof het niet meer hoeft. Lisa, wat als háár ook wat gebeurt? Kom ik dan in het kindertehuis?
– Echt niet, Tamara! Er gebeurt niks met haar, gekkie!
– Maar het kan toch Mam en pap waren ook niet ziek! En toen waren ze weg. Tamara keek zo diep en serieus dat Lisa zich naar binnen gekeerd voelde.
Lisa wist allang wat er met Tamaras ouders was gebeurd en snapte niet hoe mensen zo onverantwoordelijk konden zijn. Tamara was als peuter gevonden na twee dagen alleen bij haar overleden ouders Lisa en haar moeder waren als eersten ter plaatse en namen haar, om de beurt met Tineke, op in huis totdat de voogdij rond was.
– Mag ik bij jou op de bank? Tamara kroop graag bij Lisa op schoot als oma nachtdienst had.
Lisa wikkelde haar in een dekentje, sloeg een arm om haar heen en studeerde hardop haar geschiedenis of wiskunde. Tamara sliep binnen vijf minuten, zodat Tineke haar vaak slapend terugvond op Lisas brede sofa.
– Zonde om haar wakker te maken, toch?
– Laat haar maar liggen, ik breng haar morgen naar school. Rust u uit, Tineke!
Later zou Tineke zeggen dat Lisa het lijntje was die Tamara uit haar nachtmerries trok na het verlies van haar ouders.
– s Nachts schreeuwt ze. Maar bij jou niet. Jij bent haar anker, Lisa.
– Wat bedoelt u?
– Jij geeft haar rust. Ze heeft jou daartoe uitgekozen. Hoe kan ik je dat ooit terugbetalen?
– Hoeft niet. Als Tamara zich maar weer beter voelt.
Het leven bedacht al snel hoe Tineke zich kon revancheren. Lisas moeder werd ziek en Lisa stond er alleen voor. Tineke, die als operatie-assistente werkte, nam haar onder haar hoede.
– Wees niet bang, Liske! Ik ben er! Ze regelde alles met Lisa, bleef steun en toeverlaat. Focus jij op school, dat is waar je moeder zich zorgen om maakt. Maak je opleiding af, dat is haar genezende pilletje!
Lisa haalde niet alleen haar tentamens, maar leverde een propvolle cijferlijst af op haar moeders nachtkastje nog voordat haar moeder de strijd verloor.
En weer stond Tineke klaar, regelde alles, liep met Lisa mee langs het hele paperassen traject en de begrafenis.
– Je hoeft dit niet alleen te doen, meisje! We gaan dit samen klaren!
Tante Els, de enige verdere familie, arriveerde pas ruim na de begrafenis.
– Kom bij mij wonen, plek zat in huis, en het is hier zo troosteloos Maak hier eens een beetje sfeer van!
– We konden geen geld vrij maken; alles ging op aan de zorg
– Dat weet ik, Lisa. Maar het zou goed zijn als je bij ons intrekt. We zijn je enige familie.
– Dank u wel, tante Els, maar ik wil thuis blijven.
– Zoals je wilt. Maar ik kan niet vaak langskomen, grote mensen met kwade bedoelingen liggen op de loer. Denk er maar over na.
Lisa bedankte vriendelijk, bleef thuis en na een tijdje werd duidelijk hoe gelijk Tineke had. Nog geen half jaar later vroeg tante Els toestemming om dochter Tamara bij Lisa in te laten trekken.
– Jullie studeren allebei dichtbij, veel praktischer dan dat gereis. De flat is groot zat, je zit elkaar vast niet in de weg.
Lisa kon niet reageren voordat Tineke, die kwam vragen of Lisa tamara op kon vangen, zich ermee bemoeide:
– Lisa, zeg je tante dan niet dat je gaat trouwen? Hoe kun je dan samenwonen met die Daan? O, Els, zon goede jongen, uit een prima familie! Lisas moeder zou er trots op zijn Tineke maakte een traantje weg en zuchtte.
Lisa, waarom heb je niks gezegd? Je zou zon groot nieuws toch delen?
Lisa beet op haar tong, had geen flauw idee wie Daan was.
– Ze schaamt zich nog! Tineke fluisterde samenzweerderig. Ze doet alles alleen, studeert, werkt, niemand die helpt. Zo knap. Je moeder zou zo trots zijn geweest…
Els verliet snel het huis, en Lisa, nog vol verbazing, keek Tineke aan.
– Wat was dat nou weer?
– Met jou, meid, moet ik soms de waarheid een handje helpen…
– En wie is Daan? Lisa proestte het bijna uit bij het zien van Tinekes schuldbewuste gezicht.
– Gewoon de eerste naam die in me opkwam!
– Bedankt, hoor
– Ach Lisa Jullie missen een moeder, en hoewel ik die niet ben, doe ik wat ik kan.
Lisas favoriete koffietentje bleek, tot haar schrik, dicht.
– En nu? Hoe gaan we de dag beginnen zonder bakkie pleur? mopperde ze tegen Sjerp. Dan maar elders koffie halen. Tineke werkt vast al of wacht, nee, die had nachtdienst Gek, waarom is Tamara er niet dan?
Op dat moment schoot Sjerp er met tuig en al vandoor, Lisa moest zich omdraaien.
En toen zag ze het: een uitgeputte, huilende Tineke, rennend in haar sloffen, zwaaiend en schreeuwend.
– Oh hemel, Lisa! Daar ben je! Paniek! Tamara is kwijt!
Lisa werd koud, vergat te ademen, tot Sjerp haar wakker beet precies tussen haar sok en broekspijp.
– Hoe bedoel je: kwijt?!
– Ik kwam thuis na mijn nachtdienst, en geen Tamara te vinden! Niet geslapen, haar tas is weg! Ze zou nooit zomaar verdwijnen! Wat nu, Lisa, wat moet ik doen?!
Tineke was bijna hysterisch; Lisa zette haarzelf aan als een soort boze politieagent: een ferme tik op Tinekes wang, een omhelzing.
– Kom op, Tineke! We vinden haar! Naar de politie. En dan ik bedenk wel wat! Kom!
Lisa gooide haar kat in Tinekes armen.
– Hier! Houd hem goed vast. Als die ook verdwijnt, spoor ik ze geen van beiden meer op! Ik moet bellen!
Tineke klampte Sjerp vast als een reddingsboei en de kat, verontwaardigd maar vergevingsgezind, sloeg zijn lange poten om haar nek.
Binnen het uur stond er een groep voor het politiebureau; vrienden, studiegenoten, zelfs docenten. Iedereen hielp mee.
Een student met een dikke stapel flyers deelde vermistposters uit.
– Kruipt niet alleen rond! Blijf in contact met mij, Lisa of Daan. Daan! Kom even! Keek iedereen aan.
Daan lang, houterig zwaaide vanaf de trap.
– Kijk op zolders, kelders, garages, roep desnoods om. We moeten snel zijn en oplettend! We zijn geen professionals, maar dat waren anderen vroeger ook niet. Samen lukt het! Tamara is misschien bang of gewond. Er is geen sprake van ruzie thuis. Gewoon zoeken, mensen! En succes!
Tineke, 10 jaar ouder in een uur, zakte op de stoep, ondersteund door Lisa.
– Mn benen doen het niet
Lisa aaide over haar schouder:
– We moeten naar huis! Daar moeten we zijn.
– Maar hoe kan ik daarheen zonder Tamara?
– Maar wat als ze terugkomt en wij er niet zijn? We moeten daar wachten!
Tineke knikte, klemde de kat onder haar arm, stribbelde overeind.
– Je hebt gelijk! Kom! Misschien wacht ze daar op ons!
Lisa sloeg haar arm om Tineke.
– Zo. Kom, Sjerp!
Sjerp had zich inmiddels helemaal in Tineke geplooid, oren dansend over haar schouder, poten bungelend.
– Oké dan! Lisa keek op haar horloge.
Tamara bleef nu al te lang weg. Zelfs als ze bij een vriendin was blijven slapen, had ze allang iets laten weten. Lisa had de basisschool gebeld: Tamara was daar niet geweest.
Bij het kruispunt zei Lisa plots:
– Laten we even bij de school kijken, het is een kleine omweg. Wie weet heeft iemand haar gezien. Of ga jij naar huis en ik vraag even rond…
– Nee! Ik ga mee! Tineke pakte de kat steviger vast. Kom op!
Maar dat ‘vlotjes lukte matig; Tinekes benen weigerden dienst, zwarte vlekjes voor haar ogen, en Sjerp leek ineens loodzwaar. Op het punt hem aan Lisa terug te geven, rukte hij zich plots los en dook onder een hek bij de bouwput.
– Sjerp! Hou op! Lisa sprintte erachteraan, het tuig nog net beetpakkend.
De kat kronkelde onder het hek door en was verdwenen.
– Tineke!
– Geen idee hoe hij loskwam! Maar daarheen, Lisa! Daar is de ingang!
– Ik ga niet zonder u. Kom op, hier lekker zitten! Valdispert bij u?
– In mn jaszak
Lisa liet haar op een bankje neerploffen en pakte haar telefoon.
– 112?
– Niet doen! Tamara zoeken! Ik moet even bijkomen. Zoek die kat nou maar. Misschien is hij dichtbij! Vang ‘m snel en dan gaan we verder.
Lisa wist dat Tineke haar probeerde gerust te stellen. Zelfs nu dacht haar buurvrouw aan Lisas verlies.
– Ik vraag de bouwopzichter straks om jullie in de gaten te houden. Laat mijn nummer achter. Tot zo!
Tineke knikte zwijgend, uitgeput. Ze had Tamara nooit alleen thuis moeten laten! En waarom luisterde ze eigenlijk naar Tamaras idee dat ze al groot genoeg was…
– Oma, er kan toch niks gebeuren? Huiswerk maken, slapen, klaar!
– Ik maak me gewoon zorgen! Blijf maar gewoon bij Lisa slapen, als altijd.
– Dan komt Lisa nóóit aan haar eigen leven toe! Ze heeft toch geen tijd meer door mij!
– Wat is dat nou voor praat?
– Sorry, oma… Maar Lisa is volwassen, zei je zelf! Laat haar haar eigen leven leiden. Ik red me wel. Ik ben verantwoordelijk! Toch?
Tineke kon haar niet tegenhouden. Tamara was echt een verantwoordelijk kind, liep zelf naar muziekles en op schoolavonden hoefde Tineke zich nooit te schamen.
Waarom had ze dan toch toegestemd?! Waar is Tamara nu?
Tineke pinkte een traan weg op het bankje, merkte niet eens dat Lisa ineens hard wegliep.
Even later keerde de opzichter terug richting bankje met Tamara in zijn armen.
Lisa vloog Tineke tegemoet.
– Bel de ambulance! Tamara, het komt goed, oma is hier!
De ambulance pepte Tineke weer op, Tamara met een gebroken been werd meegenomen.
Thuis, lekker opgekruld tegen Sjerp, vertelde Tamara eindelijk haar verhaal.
– We liepen met klasgenoten naar huis, opeens gooiden jongens stenen naar een moederhond met pups op het bouwterrein. Die hond is zo lief! Meestal brengen we ontbijtjes voor haar, want ze heeft pups En nu gooiden ze naar haar! Een pup vluchtte, wij achterna, maar ik viel in die put. Gewoon dom; het werd donker en ik lette niet op. Hoe heet dat ook alweer, Lisa?
– Een sleuf…
– Ja! En daar zat ik vast. Heb lang geroepen, maar geen reactie, er is meestal niemand op de bouw, behalve de opzichter. Maar er zit een gat in het hek, daar zijn we door gekropen. Die pup moest toch gevonden worden! Die moeder zat boven me in de put te janken, Sjerp hoorde dat blijkbaar, en kwam jou halen. Hij was niet bang voor die hond hoor, hij heeft me gered! Stoer hè? Hij had makkelijk gewond kunnen raken, maar toch kwam hij!
– Maar waar was de opzichter dan?
– Geen idee. Ik was echt alleen. Oma, ben je boos?
– O Tamara! Je gaat nooit meer ergens alleen heen. Ik houd je voortaan aan de lijn, als Sjerp!
– Goed, oma! Nooit meer alleen. Het was zo eng
Lisa bedankte iedereen die had meegezocht, gaf haar nummer aan een dieprode Daan en liet Sjerp bij de buren, ging naar huis, terwijl Tineke bij haar kleindochter bleef waken. Tamara sliep als een roos: haar droom werd bewaakt door een kat met een wonderlijke naam Sjerp.
Maar wat doet een naam ertoe als je dingen kunt doen die enkel engelen zouden kunnen? Al heb je geen vleugels, dan nog heb je sterke poten om snel te rennen, scherpe klauwen om de gevaren weg te slaan, en grote oren om te luisteren. Dat is genoeg om wie jij liefhebt, veilig naast je te houden.
