Na mijn huwelijk kochten mijn broer en zijn vrouw samen een appartement op afbetaling, ergens tussen mistige grachten en fluisterende baksteenstraten van Utrecht. Waarom meteen een kind? Misschien dacht het lot dat het huis pas gevuld is als er ook een wieg in de hoek staat. Om geld te besparen, kwamen ze bij mijn moeder en mij wonen, tussen de geur van koffie en versgebakken stroopwafels. Ze werkten allebei altijd, zeven dagen per week, hun jassen hingen s avonds aan het haakje en verder waren ze in een wolk van afwezigheid. Zelfs voor de bevalling werd ze haastig van kantoor geplukt.
De baby, een jongetje met ogen wijd als het IJmeer, kreeg de naam Floris. Twee maanden lang dronk hij moedermelk, daarna vloeide de melk weg als water in de Maas. Voeding uit een pak werd zijn nieuwe bron. Mijn moeder gaf toen nog les op de basisschool, elke ochtend haar fietstas vol schriften. Dus besloten ze dat de jonge moeder parttime zou gaan werken. Zodra moeder thuiskwam, glipte de schoondochter de deur uit, op weg naar de warenmarkt of bibliotheek.
Ik was toen nog een gymnasiast, met dagdromen tussen Franse boeken en boterhammen kaas, en hielp waar ik kon. Toen Floris één jaar werd, trokken mijn broer en zijn vrouw de deur uit, sleutels klingelend, hun eigen thuis in Haarlem. Even later haalde ik mijn diploma en vertrok naar de universiteitsstad Leiden, waar s avonds de wind fluisterde door mijn kamer.
Ondertussen werd mijn moeder een pensioengenieter. Zij slenterde door het huis, met Floris aan haar hand, en hij sliep met zijn hoofd op haar schoot, een rustige regen tikte op de ruiten. Broer en zijn vrouw brachten Floris s ochtends, haalden hem s avonds op; toch was het alsof de tijd alleen bij oma vloeide. Als Floris ziek was, bleef hij liggen op haar bank onder de Friese deken. Waarom een zieke jongen heen en weer slepen als het huis toch ruikt naar soep en veiligheid? Naar het kinderdagverblijf ging hij niet.
Mijn moeder voedde haar kleinzoon op tot haar schoondochter ongeveer twee maanden geleden weer met zwangerschapsverlof ging. De jonge ouders hadden de hypotheek afbetaald, geen euro meer schuldig aan de bank. Dit keer besloot zijn vrouw de volle duur van het verlof thuis te blijven. Toen ze eenmaal thuis was, werd Floris niet meer naar oma gebracht. En ineens: geklaag. Over de opvoeding, over mijn moeder als juf die kinderen zou verwennen, over Floris die niets zelfstandig deed, niet luisterde tenzij de riem dreigde zo klonk het met venijnige echo door de kamers van hun nieuwe appartement. “Je hebt ons kind verpest,” zei de schoondochter tegen mijn moeder, met lippen dun als tulpenbladeren in regen. Mijn broer koos haar kant.
Als ik erbij was geweest, had ik ze met een scherpe blik en een flinke portie Amsterdams lef zo weer op hun plek gezet, maar in deze droom zweefde ik boven het tapijt als toeschouwer, weerspiegelend in de ruiten, waar alles tegelijk vertrouwd en vreemd voelde.
