Kilometers tussen ons
Daan houdt de uitgeprinte route stevig in zijn handen, alsof het papier hen kan behoeden voor ruzie. Op de keukentafel liggen vier paspoorten, het groene kaartje van de autoverzekering, een EHBO-set, een zakje pillen tegen hoge bloeddruk en een lijstje niet vergeten. Zijn moeder, Marleen de Vries, loopt van de kast naar de tafel en weer terug, handdoeken herschikkend van de ene stapel naar de andere. Zijn vader, Henk de Vries, zit op een kruk en volgt zwijgend hoe Daan de papieren nakijkt.
Ben je er nou echt zeker van dat dit nodig is? vraagt Marleen zonder op te kijken. We hebben het thuis ook goed, en onderweg
Daan onderbreekt haar. Hij weet wat er komen gaat: Het hoeft niet hoor, Ver weg is riskant, Wat als het misgaat met het bloeddruk. Zelf heeft hij gisteravond met dezelfde zorgen in bed gelegen.
Mam, het is maar tot Zwolle de eerste dag, daarna volgen we de IJssel. Als het teveel wordt, stoppen we gewoon. Ik heb alles al geregeld, zegt hij en houdt zijn telefoon omhoog, maar dringt het scherm niet op.
Henk kucht.
Je hebt geboekt, maar heb je wel gevraagd waar wij willen overnachten?
Daan krijgt die oude steek, zoals vroeger als hij een tien haalde voor wiskunde en vader dan vroeg waarom niet voor álle vakken. Hij wil scherp reageren, maar in plaats daarvan opent hij het dashboardkastje van de auto en checkt of de lader voor de navigatie er ligt. Het kastje blijkt leeg: alleen oude parkeerbonnen en een zaklamp zonder batterijen.
Pap, kun je even helpen met het controleren van de banden? Anders red ik het niet alleen.
Henk staat langzaam op, demonstratief kalm. Marleen zucht en begint eindelijk met het inpakken van de handdoeken.
Daan voelt zich op zijn plek achter het stuur, totdat ze de snelweg opgaan. In de stad voelt alles vertrouwd: verkeerslichten, rotondes, bekende supermarkten. Maar op de snelweg begint een andere wereld, waar afstand in geduld gerekend wordt. Moeder installeert zich meteen op de achterbank, riem om, en haalt de thermosfles uit de tas. Henk neemt zwijgend plaats naast Daan, klapt een ouderwetse papieren kaart uit.
Jij hebt dan wel navigatie, zegt hij, maar kaarten zijn geen overbodige luxe. Die apps sturen je soms zo een weiland in.
Daan zwijgt. Hij klikt zijn telefoon vast aan de houder, deert niet te tonen dat alles onder controle is. In de achteruitkijkspiegel ziet hij moeder naar buiten staren, alsof ze iedere boomgaard in zich op probeert te nemen.
Bij het eerste tankstation stopt Daan, niet uit noodzaak maar om de spanning te breken. Hij springt eruit, opent het klepje en steekt de brandstofpomp erin. Vader komt eraan, hurkt bij het achterwiel.
Die loopt langzaam leeg, zegt hij zonder Daan aan te kijken.
Echt waar? Ik heb het gister nog gecontroleerd.
Gister is vandaag niet. Tijdens zon rit merk je pas het verschil.
Daan voelt het prikken van ergernis. Hij wil roepen: Niets is ooit goed genoeg, maar herinnert zich hoe vader eens in de kou een lekke band voor hem verving, destijds nog met zijn eerste Golf. Vader mopperde toen niet, hij deed gewoon.
Laten we hem even oppompen, zegt Daan.
De compressor ligt gelukkig nog in de achterbak. Samen sluiten ze hem aan op de sigarettenaansteker. Het apparaat zoemt als een chagrijnige wesp. Marleen stapt uit en komt dichterbij.
Niet ruzieën, alsjeblieft, fluistert ze. We zijn toch
Ze maakt de zin niet af en Daan dringt ook niet aan. Hij weet hoe graag zij wil dat alles zoals op de fotos is: lachende gezichten, stops bij mooie plekken, ontspannen gesprekken. Hijzelf verlangt daar eigenlijk net zo naar.
Daarna loopt de weg soepeler. Ze luisteren naar Radio 2 totdat het signaal kraakt, dan zet Daan het uit. Henk wijst af en toe alternatieve routes aan op de kaart, terwijl de navigatie hetzelfde adviseert. Daan merkt dat hij iedere ik zou linksaf gaan als een verwijt ervaart.
In het wegrestaurant zitten ze aan een plastic tafel met uitzicht op het asfalt. Daan bestelt erwtensoep en een kroket, Marleen neemt thee en salade, Henk kiest bruine bonensoep en een glas ranja. Daan ziet hoe vader de prijzen bestudeert, maar zegt niets.
Ik betaal wel, biedt Daan aan.
Henk trekt zijn wenkbrauw op.
Denk je dat we dat niet kunnen?
Daar gaat het niet om. Ik heb jullie uitgenodigd, toch?
Marleen legt haar hand op tafel, als om hun onenigheid te bedekken.
Nou, vandaag Daan, morgen wij. Opgelost, stelt ze voor.
Daan knikt, al voelt het ongemakkelijk. Hij wil geen boekhouding van wie wat betaalt. Maar hij beseft dat geld voor zijn vader meer betekent dan de euros; het is een kwestie van zelfwaarde.
Die nacht slapen ze in een motel langs de A1. De kamer is eenvoudig: twee bedden, een opklapbed, een kleine televisie. Daan had drie slaapplaatsen gevraagd, maar de receptioniste haalt haar schouders op.
Dit is wat er is. Die opklapbedden zijn prima hoor.
Daan wil protesteren, maar ziet dat zijn vader moe zijn nek masseert. Marleen doet haar jas al uit.
Ik slaap wel op de opklapper, zegt Daan.
Niks ervan, snauwt Henk. Dat is mijn plek.
Daan kijkt naar hem; zijn vader houdt zich groot, maar toch is het duidelijk dat deze dag veel gevraagd heeft. Nu de discussie aangaan zou zijn trots breken.
Is goed. Maar morgenochtend breek ik hem af, zegt Daan.
s Nachts kan hij de slaap niet vatten. Hij hoort moeder zachtjes woelen, vader hoesten en weer stil vallen. In het donker denkt Daan aan hoe hij zijn ouders niet alleen nu het nog kan op reis heeft meegenomen. Hij is bang dat het straks te laat is om te vragen waarom bij hen alles altijd in gespannen stilte gebeurde. Bang om het antwoord te horen.
s Morgens is Henk stiller dan anders. Hij verlaat als eerste de kamer, stopt bij de auto, lijkt iets te willen zeggen maar zwijgt dan. Daan merkt dat zijn vader zijn rug steviger vasthoudt.
Alles goed, pap?
Gaat wel. Laten we rijden.
Vlak voor Utrecht stuurt de navigatie hen via wegen vol wegwerkzaamheden. Daan volgt het advies en belandt in een file. De autos staan stil, de zon schijnt recht naar binnen, de airco snort op volle toeren. Marleen vraagt het raam open te draaien.
Het is benauwd, zegt ze.
Henk trommelt met zijn vingers op de kaart.
Ik zei nog dat we beter de oude weg konden nemen. Daar rijdt het tenminste.
Dat zei je inderdaad. Maar jíj zit niet achter het stuur, zucht Daan.
Het floept eruit voor hij er erg in heeft. Henk draait zich half om.
Denk je dat ik het niet kan? vraagt hij zacht.
Daan voelt zich koud vanbinnen. Zo bedoelt hij het niet. Altijd was zijn vader of de baas, of afwezig; nu wil Daan een keer zelf de touwtjes in handen houden.
Dat bedoel ik niet. Ik voel me verantwoordelijk. Dat is alles.
Marleen kijkt hen aan als twee onbekenden.
Jullie willen allebei gelijk krijgen, zegt ze resoluut.
Pas na een uur rijdt de file beslist weg. Daan haalt opgelucht adem, maar is bekaf. Hij ziet Henk zijn slapen vaker masseren.
Bij een volgende stop bij een tankshop vraagt Henk ineens:
Mag ik nu een stukje rijden?
Daan twijfelt. Zijn vader oogt moe, maar de vraag klinkt als een uitdaging. Iets in hem verzet zich ik heb alles geregeld! maar dan herinnert hij zich hoe zijn vader gisteren het betalen rustig liet gaan en hoe moeder steeds probeert te sussen. Hij overhandigt de sleutels.
Zachtjes rijden, alsjeblieft. En als het niet gaat, wisselen we.
Henk knikt, stelt de stoel in. Zijn bewegingen zijn zeker, zij het langzaam. Voor het eerst die dag kan Daan zijn armen ontspannen.
Henk rijdt kalm, niet roekeloos. Daan voelt zich weer even kind, zoals bij vroegere vakanties naar Zeeland; vader achter het stuur, alles vanzelfsprekend geregeld. Het is een geruststellend en pijnlijk gevoel tegelijk.
Je reed altijd zo rustig, breekt Daan het zwijgen.
Waarom?
Nooit bruusque. Geen gekke dingen.
Henk lacht.
Jullie zaten in de auto. Dan doe je vanzelf voorzichtiger.
Daan wil vragen: En nu?, maar zwijgt.
Na een paar uur schommelt de auto plotseling en verschijnt er een lampje op het dashboard. Henk remt af, zet de alarmlichten aan en stuurt kalm naar de vluchtstrook. Daan voelt zijn maag samentrekken.
Wat is er aan de hand? klinkt het angstig van achterin.
Henk stapt uit en opent de motorkap met vaste hand. Daan volgt; het ruikt er naar rubber en stof. Henk bukt, bekijkt de v-snaren en de vloeistofreservoirs.
De dynamo laadt niet bij. Of het is de riem. Ik moet even kijken.
Daan pakt meteen zijn telefoon. Er is nauwelijks bereik. Hij belt de alarmcentrale van de ANWB. Een keuzemenu ratelt door het gesprek. Hij knijpt zijn telefoon zo hard dat zijn vingers wit worden.
Even wachten, ik zoek de dichtstbijzijnde berger. Waar staat u precies? vraagt een operator.
Daan noemt het hectometertje van de paal die ze net gepasseerd zijn. Henk luistert zwijgend. Marleen zit in de auto, zichtbaar gespannen, haar medicijntasje stevig vast.
Hoe lang gaat het duren? vraagt Daan.
Een uur tot anderhalf, zegt de operator.
Daan zucht, kijkt naar zijn vader.
We moeten wachten.
Henk knikt, maar wordt ineens bleek en hurkt neer.
Pap? Daan gaat naast hem zitten.
Het is niks, alleen duizelig.
Daan voelt een ijzige golf langs zijn rug. Meteen haalt hij water uit de auto, geeft het aan zijn vader. Marleen staat al met een bloeddrukpil klaar.
Hier, Henk, neem dit, zegt ze zacht.
Henk slikt de pil, zijn hand trilt.
Daan ploft naast hem in het zand. Zware vrachtwagens denderen voorbij, ze krijgen er het gevoel zich te moeten bukken.
We hadden niet moeten gaan, zegt Marleen, moe en zachter dan ooit.
Mam, we zijn er nu toch. Niet zeggen antwoordt Daan.
Henk kijkt op.
Daan, je hoeft niet alles alleen te dragen, zegt hij zacht. Wij zijn er ook.
Daan voelt iets knappen vanbinnen. Hij wil roepen: Waar was je toen ik zestien was en zelf examens regelde omdat jullie niets zeiden? Hij wil zeggen dat zijn vader altijd alles besliste en dan dankbaarheid eiste. En dat zijn moeder altijd goedpraatte, maar niemand écht steunde.
Maar Henk zit hier met een bonkende kop, z’n zwakte verbijtend. Daan beseft dat als hij nu met oud zeer komt, het geen eerlijk gesprek wordt, maar een wraakoefening.
Ik wil niet dat jullie het gevoel krijgen klein gemaakt te worden, zegt Daan. Daarom nam ik jullie mee.
Moeder kijkt hem aan.
Waarom dan wel?
Daan slikt. Hij kan niet zeggen dat hij vooral wilde bewijzen dat hij een goede zoon is, die nu alles in huis heeft om zijn ouders bijzonder herinneringen te geven. Dat hij bevestiging zoekt, die hij nooit kreeg toen hij zijn eerste huis kocht en zijn vader droogjes zei: Netjes hoor. Hij kan niet zeggen dat hij hoopte dat ze nu eindelijk hem als volwassene zouden zien.
Ik wilde gewoon samen zijn, zegt hij na een stilte. Niet thuis, waar we meteen botsen, maar onderweg dan moet je elkaar helpen.
Henk glimlacht flauwtjes.
Maar onderweg is het juist nóg meer ruzie.
Misschien maar dan zie je tenminste wie wat doet.
De berger arriveert na dik een uur. De chauffeur, een man met vettige handen, inspecteert de auto.
Dynamo-riem. Gebeurt vaker. Gaan we maken, bromt hij.
Daan haalt opgelucht adem. Het had erger gekund, maar de dag is voorbij. In het wachthok van de garage, naast een koffie-automaat, wachten ze in stilte. Moeder houdt haar telefoon in de hand alsof ze zoekt naar contact, Henk staart naar de nerven in de tafel.
Daan beseft dat dit het moment is. Nu kunnen ze eindelijk uitspreken wat altijd tussen hen inhing. Maar ook nu zijn woorden gevaarlijk, kunnen ze weer splijten.
Pap, begint hij dan. Ik wil afspreken geen eigenwijs gedoe meer. Laten we gewoon heldere regels maken. Wie rijdt, hoe lang. Wanneer we stoppen, wie betaalt en ook over stilte.
Marleen kijkt op.
Stilte?
Soms wil ik gewoon niet praten. Niet omdat ik boos ben, gewoon omdat ik moe word. En jullie ook. Zullen we afspreken dat stilte geen aanval is?
Henk knikt.
Akkoord. Ik rij ochtends, jij na de lunch. Als ik me beroerd voel, zeg ik het meteen. Jij ook, eerlijk.
Daan voelt iets zakken in zijn borst. Niet omdat zijn vader toegeeft, maar omdat hij toegeeft dat hij ook zwak mag zijn.
De kosten dan? vervolgt Henk. Halveren we. Maar als je speciaal wilt trakteren, zeg het gewoon.
Daan lacht.
Afgesproken.
En het tempo, voegt Marleen toe. Elke paar uur even stoppen. Niet zes uur aan één stuk.
Afgesproken, zegt Daan. En als jullie ergens willen stoppen, laat het op tijd weten. Niet op het laatste moment; ik hou daar niet van.
Henk knikt.
Jij hoeft niet te raden wat wij aankunnen. Vraag het gewoon.
Daan slikt; warme tranen prikken. Hij kijkt uit het raam, ziet hun auto zonder V-snaar, motorkap open op de parkeerplaats. Dit is hun gezin: altijd iets te herstellen, maar samen lukt het.
Het is al laat als de auto gerepareerd is. Daan oppert door te rijden, maar Marleen schudt haar hoofd.
Het is goed zo, Daan. Laten we hier slapen.
Henk stemt in. In een nabij stadje vinden ze een klein hotel. De kamer ligt op de tweede verdieping, zonder lift. Daan tilt de koffers naar boven. Henk wil tegenstribbelen, maar Daan stopt hem.
Doe mij het zware spul, pap. Jij de lichte.
Henk neemt het watertas en het medicijntasje. Marleen draagt haar tas zelf. Ze stijgen zwijgend, maar het is geen stekelig stilzwijgen meer.
In de kamer checkt Daan meteen waar de stopcontacten zijn, laadt zijn telefoon op en legt de autosleutels op het nachtkastje. Marleen zet haar pillen naast het water. Henk ploft op bed, trekt opgelucht zijn schoenen uit.
Dankjewel, Daan, zegt Marleen, voordat hij zich op het logeerbed nestelt.
Hij wil wegwuiven, maar ziet dat ze niet de reis of het hotel bedoelt. Ze bedoelt dat hij niet uitviel, niet beschuldigde, dat hij bleef.
Ik ben ook niet makkelijk, zegt Daan.
Henk snuift.
Wie wel? Maar je bent een goede, omdat je niet bent omgekeerd.
Daan kijkt zijn vader aan. Geen uitbundig compliment, maar een erkenning precies zoals Henk dat kan.
Voor het slapen loopt Daan naar het balkon. Beneden staat hun auto in het donker, een schijnsel van de lantaarn op de motorkap. Hij denkt dat ze morgen weer zullen rijden, weer zullen botsen, weer moe zijn. Alles zal nooit helemaal uitgepraat zijn. Maar vandaag, vandaag zijn ze akkoord gegaan over kleine dingen. Zoals volwassenen die elkaars grenzen beginnen te herkennen.
Terug in de kamer doet hij het licht uit. In het donker zegt Marleen zacht:
Mogen we morgen even naar de rivier? Gewoon even zitten. Zonder fotos.
Daan glimlacht.
Dat doen we, mam.
Henk zegt niets, maar Daan hoort hem diep ademhalen, alsof hij opschudt. En dat is genoeg voor nu: de kilometers tussen hen zijn vandaag een stukje korter geworden.
