Sleutel dertien
Hij belde s ochtends, op zon luchtige toon alsof het nergens over ging:
Kom je even langs? Ik moet een fiets een etage omhoog tillen. In mn eentje zie ik dat niet zitten.
Het klonk gek: kom je even en zie ik niet zitten uit de mond van zijn vader. Die zei meestal het moet of dat doe ik zelf wel. Zijn volwassen zoon, met grijze slapen, betrapte zichzelf erop dat hij ouderwets naar een addertje onder het gras zocht. Maar er was geen addertje, alleen een kort verzoek, en dát maakte het ineens ongemakkelijk.
Hij kwam rond lunchtijd aan en ging naar de derde verdieping. In de portiek bleef hij even staan, want die eeuwige sleutel wilde weer niet soepel draaien. De deur zwaaide meteen open, alsof zijn vader er al op stond te wachten.
Kom binnen. Schoenen uit graag, zei zijn vader en deed een stap opzij.
In de gang lag alles zoals altijd: het matje, het dressoir, de keurige stapel kranten. Zijn vader was niet veranderd, alleen de schouders leken smaller en zijn handen trilden even toen hij de mouw rechttrok.
Waar is de fiets? vroeg zijn zoon, meer om geen andere vragen te hoeven stellen.
Op het balkon. Daar staat ie niet in de weg. Dacht eerst: ik doe het zelf, maar ja vader wuifde het weg en liep voorop.
Het balkon was weliswaar met glas dichtgemaakt, maar koud en vol dozen en jampotten. De fiets stond achterin, bedekt met een oud dekbed. Zijn vader haalde het af alsof het iets belangrijks was, en streek voorzichtig over het frame.
Van jou, zei hij. Weet je nog? Voor je verjaardag gekocht.
Dat herinnerde zijn zoon zich nog. Hoe hij door de straat fietste, viel, en hoe zijn vader hem zonder woorden optilde, het grind van zijn knie wreef en meteen de ketting controleerde. Vroeger kreeg je zelden een compliment, maar vader keek altijd naar spullen alsof ze een ziel hadden en hij daarover ging.
Band is leeg, merkte de zoon op.
Dat valt wel mee. Maar die naaf ratelt en de achterrem doet het amper meer. Toen ik probeerde te fietsen, sloeg mn hart een slag over, grijnsde vader, hoewel zijn glimlach maar eventjes bleef.
Ze brachten de fiets naar de werkbank van vader niet echt een aparte ruimte, meer een hoekje bij het raam: tafel, matje, lamp, een kist met gereedschap. Boven het bureau zelfs keurig opgehangen tangen, schroevendraaiers, sleutels. De zoon zag dat allemaal automatisch, zoals hij het altijd opmerkte: vader had overal orde, waar het kon.
Kun je de sleutel dertien vinden? vroeg zijn vader.
Zijn zoon opende de kist. De sleutels lagen keurig op volgorde, maar dertien was zoek.
Hier ligt twaalf, en daar veertien Maar dertien? Die is foetsie.
Zijn vader trok een wenkbrauw op.
Foetsie? Hij lag toch Hij slikte altijd net op tijd in.
Zijn zoon rommelde verder; trok de lade open en tussen wat moeren, een spoel isolatietape en een stuk schuurpapier vond hij de sleutel onder een pakje latex handschoenen.
Hebbes, zei zijn zoon.
Zijn vader pakte de sleutel op en voelde eraan alsof hij het gewicht moest controleren.
Dan heb ik m er zelf in gegooid. Geheugen, hè, mompelde hij. Geef de fiets maar.
De zoon draaide de fiets op zn kant en legde een doekje onder de trappers. Vader ging erbij zitten, voorzichtig, langzaam, alsof zijn knieën elk moment protesteerden. Zijn zoon merkte het, deed net of hij het niet zag.
Eerst het wiel eraf, zei zijn vader. Jij vasthouden, ik draai de moeren los.
Hij pakte de sleutel. De moer gaf pas na flinke kracht toe, vader trok wit weg. Zoon schoot te hulp en na wat gewrik kwam de moer los.
Had het zelf wel gekund, bromde vader.
Ik help alleen even
Weet ik. Hou het goed vast.
Ze werkten zwijgend, enkel korte aanwijzingen: hier, niet trekken, let op, die ring. De zoon vond dat eigenlijk makkelijker: je woorden laten samenvallen met de taak voorkomt dat je hoeft te raden wat iemand bedoelt.
Het wiel lag op de grond. Vader haalde de fietspomp boven, controleerde de slang. De pomp was stokoud, het handvat afgebladderd.
Binnenband is vast droog, maar vast nog niet lek, zei vader.
Zijn zoon wilde vragen waar hij dat vertrouwen vandaan haalde, maar hield zich in. Vader klonk altijd overtuigd, zelfs met twijfels.
Terwijl vader pompte, bekeek zijn zoon de rem. De blokjes waren op, de kabel was verroest.
Dit kabeltje moet eigenlijk vervangen, zei hij.
Kabel Vader stopte, veegde zijn hand af aan zijn broek. Er ligt ergens nog een reserve.
Hij dook de kast onder de tafel in, trok dozen naar voren. Alles had een papiertje met daarop een keurige notitie. Zijn zoon keek toe en zag niet alleen zuinigheid, maar ook een manier om grip te houden op tijd. Zolang alles gelabeld is, glipt niks weg.
Zie hem niet, mopperde vader, en klapte het deksel hard dicht.
Misschien in de berging? stelde zijn zoon voor.
Daar is het één grote zooi, bekende zijn vader alsof hij net iets on Nederlands schandaligs had gezegd.
De zoon grijnsde.
Jij? Rommel? Dat is nieuw.
Zijn vader keek hem scheef aan, maar er blonk dank in zijn blik voor het grapje.
Kijk jij maar even dan. Ik pomp hier wel verder.
In de gangkast een hok, nauwelijks breder dan een kliko frotte de zoon tassen aan de kant. Bovenop lag, in een oude Telegraaf, een rolletje fietskabel.
Hier! riep hij.
Kijk eens aan, zei zijn vader opgewekt. Zie je wel.
De zoon bracht het kabeltje, vader bekeek het grondig.
Prima, alleen de eindstukjes nog even zoeken.
Na even grutten haalde hij twee kleine metalen dopjes uit een trommeltje.
Remmen uit elkaar, zei hij.
Zijn zoon hield het frame vast, vader schroefde los. Zijn vaders vingers waren droog en gebarsten, nagels kort geknipt. De zoon dacht terug aan vroeger, hoe die handen onaantastbaar leken. Nu zat er een ander soort kracht in: kalme vasthoudendheid.
Waarom kijk je zo? vroeg zijn vader zonder op te kijken.
Gewoon. Ik denk eraan hoe je dit allemaal onthoudt.
Zijn vader snuifde.
Sommige dingen wel. Andere, zoals waar die sleutel is tja. Lollig hè?
De zoon wilde roepen: Niet lollig! maar begreep dat vader het niet over humor had. Maar over angst.
Dat heb ik ook, zei hij. Hoort erbij.
Vader knikte, opgelucht omdat deze versie van zichzelf niet perfect hoefde te zijn.
Toen de rem uit elkaar lag, bleek er een veertje kwijt te zijn. Vader staarde naar het lege plekje.
Ik heb er gisteren aangezeten, zal hem vast laten vallen zijn. Vloer afgezocht, niks.
We zoeken nog een keer, zei zijn zoon.
Ze gingen samen op hun knieën, tastten over de vloer en onder de tafel. Bij de plint lag inderdaad een licht metaaldraadje.
Gevonden!
Vader pakte het veertje, hield het voor zijn ogen.
Gelukkig maar. Dacht even dat ik echt aan het kwijtraken was maar hij maakte die zin niet af.
De zoon wist precies wat hij niet gezegd had: dat ik aftakel. Maar het bleef onuitgesproken.
Koffie? vroeg zijn vader ineens, alsof koffie de stilte kon repareren.
Graag.
In de keuken zette vader water op. Haalde twee mokken tevoorschijn, de onvermijdelijke stroopwafels erbij.
Eet wat, je bent zo mager geworden.
Zoon wilde zeggen dat het zijn jas was, maar hield zich stil. Dit was vaders manier om voor hem te zorgen.
Hoe gaat het op je werk? vroeg zijn vader.
Gaat wel. Hij voegde toch maar toe: Project klaar, nu weer iets anders gevonden.
Zolang je maar betaald wordt.
De zoon kon een lach niet onderdrukken.
Jij bent altijd met geld bezig, hè.
Waar moet ik het anders over hebben? Over gevoel soms? zei zijn vader en keek hem recht aan.
De zoon kreeg het daar benauwd van. Zon woord uit die mond verwacht je niet.
Ik weet het niet, bekende hij maar gewoon.
Vader draaide de mok tussen zijn handen.
Soms lijkt het alsof jij langskomt uit plicht, verder niks even afvinken en weer weg.
De zoon zette zijn mok neer. Zijn hand voelde de hitte, maar trok niet weg.
Denk je dat het voor mij makkelijk is? Hier lijkt alles weer zoals vroeger. Jij weet alles altijd beter.
Vader schoot in de lach, niet kattig maar weemoedig.
Tsja, dat denk ik ook écht, gewoontewerk
En, zei de zoon, en ademde diep in je vraagt nooit echt hoe het met míj gaat.
Zijn vader tuurde in de koffie, alsof daar een antwoord te vinden was.
Ik durf het niet altijd te vragen. Want dan moet je luisteren. En ik hij keek op, dat kan ik niet zo goed.
Zoon voelde ineens ruimte in zijn borst. Vader zei geen sorry, geen zwaar verhaal, alleen dit eenvoudige niet-kunnen. Dat was eerlijk genoeg.
Ik ook niet.
Vader knikte.
Dan leren we het vanaf nu. Gewoon via die fiets, zei hij, met een glimlachje alsof hij zelf niet begreep hoe dat klonk.
Ze dronken hun koffie op en gingen weer aan het werk. De fiets lag nog steeds geduldig, het wiel ernaast, het kabeltje klaar. Vader had weer energie.
Hier, jij het kabeltje, ik de blokjes.
Zijn zoon prutste het door de buitenkabel, kluste wat onhandig. Vadervingers waren sneller, tot vader het opmerkte.
Rustig aan, het gaat om geduld.
De zoon keek hem aan.
Gaat het nu over fietsen?
Over alles, draaide vader zich weg.
Met moeite zetten ze alles in elkaar. Vader kneep een paar keer in de remmen.
Kijk, dat klinkt alweer beter.
Zoon pompte het wiel hard op, controleerde of het sissend leegliep (dat niet) en hielp het terugplaatsen. Vader vroeg om sleutel dertien, zoon gaf hem zwijgend aan. Het paste weer, letterlijk en figuurlijk.
Klaar, zei vader. Laten we m buiten testen.
Ze sleepten de fiets naar de stoep. Vader hield het stuur, zoon liep mee. Alleen Marjan van nummer elf stond buiten met een boodschappentas. Ze knikte.
Ga jij maar proberen, zei vader.
Ik? Serieus?
Ik ben geen stuntpiloot meer.
De zoon stapte op. Het zadel stond nog altijd op kinderhoogte, knieën tot je kin. Hij reed een rondje over het klinkerpleintje, kneep in de rem. Het werkte.
Perfect, zei hij en stapte af.
Vader probeerde zelf even, voorzichtig, remde op tijd.
Werkt. Dat hadden we ervoor over.
De zoon keek hem aan en wist ineens: hij bedoelde niet alleen het sleutelen. Maar het samen zijn.
Neem het gereedschap maar mee, zei vader ineens. Dat setje. Ik heb er genoeg. Jij sleutelt nu toch vaker.
De zoon wilde protesteren, maar snapte het: vaders manier om ik geef om je te zeggen.
Vooruit dan, maar sleutel dertien hou jij. Die is heilig.
Vader grijnsde.
En die leg ik netjes terug.
Binnen hing zoon zn jas aan. Vader stond ernaast, drong niet aan op haast.
Kom je volgende week weer? De deur van het bovenkastje piept en eigenlijk Hij haalde zijn schouders op. Mijn handen doen niet meer alles vanzelf.
Het klonk zo, zonder drama of smoezen, als een uitnodiging.
Ik kom. Bel wel even, zodat ik niet halsoverkop aankom.
Vader knikte en, al sluitend, mompelde zacht:
Dank je dat je kwam.
Zijn zoon liep met een lap waarin wat schroevendraaiers en steeksleutels rammelden naar buiten. Ze voelden zwaar maar prettig in de hand. Beneden, op straat, keek hij nog omhoog naar de ramen van driehoog. Het gordijn bewoog kort, alsof vader even checkte. Hij zwaaide niet. Hij liep gewoon naar zijn auto, wetend dat hij voortaan best zomaar, en niet alleen voor een klusje, bij zijn vader kon aankloppen. Want dat was het echte werk.
