24 Uur Zonder Leugens Toen Pieter besefte dat zijn opdrachtgever weer de tekst niet kende, was het nog drie dagen tot Oud en Nieuw, en in de studio werden al vuurwerkbeelden gemonteerd die nooit te zien zouden zijn. – Geen ‘beste vrienden’, – zei hij, terwijl hij naar de autocue keek. – Dat is niet eens cliché meer, dat is dood. Gewoon ‘goedenavond’. Zonder ‘beste’. De kandidaat, commissaris van een middelgrote maar ambitieus ingestelde provincie, gaapte en krabde aan zijn nek. – Mag ‘geachte’ dan wel? – vroeg hij. – Ze hebben toch respect voor ons? – Niet echt, – antwoordde Pieter automatisch, waarna hij zich herstelde: – Maar wij doen alsof we respect ontvangen, zij doen alsof ze dat geloven. Zo werkt een feest. In de ruimte op de vierde verdieping van een gehuurd kantoorpand stonden drie studiolampen, een kerstboom als decor en een greenscreen met een print van het Binnenhof. Op het bureau voor Pieter lagen twee tekstversies. De eerste: klassiek – ‘we hebben veel bereikt maar hebben nog veel te doen’, ‘ieder van u’, ‘samen staan we sterk’. De tweede: iets menselijker, met een persoonlijk verhaal over hoe de commissaris als kind Oud en Nieuw vierde in een sociale huurwoning in Rotterdam. Helemaal verzonnen van begin tot eind. – We beginnen met dankbaarheid, – zei Pieter, terwijl hij het eerste vel aanreikte. – Daarna een belofte, dan een warm familiebeeld, dan een bruggetje naar de toekomst. Geen details, alleen gevoel. U bent geen boekhouder maar een symbool. – Boekhouden is nooit mijn ding geweest, – grijnsde de commissaris. – Moest twee keer overdoen met wiskunde op school. – Juist, – zei Pieter. – Over een half uur camera’s. Oefenen maar. Hij luisterde niet meer hoe de opdrachtgever struikelde over het woord ‘inclusiviteit’ en dacht aan de montage. Het toespraakje zou vooraf worden opgenomen, maar moest lijken op live. Sneeuw erbij monteren. De klokslag erbij. De stem was het belangrijkst. Die moest klinken alsof er niet werd voorgelezen. Dit was zijn ambacht. Andermans stemmen, zorgvuldig geplaatste accenten, juist gedoseerde schijn. Pieter hield van het gevoel dat uit een saaie bestuurder die bang was voor mensen, toch een overtuigende ‘leider van de provincie’ werd. Zoals je van een ruisende geluidsband een heldere opname maakt. – En ziekenhuizen, noemen we die? – vroeg de commissaris met een pauze. Pieter keek in de tekst. – We zeggen dat we ‘blijven investeren in betere zorg’, – antwoordde hij. – Dat betekent alles en niets. De mensen die ontevreden zijn horen dat je het probleem erkent. De mensen die tevreden zijn horen dat je goed bezig bent. Niet te specifiek worden. – Maar eigenlijk… – de commissaris wuifde het weg. – Jij weet het het best. Dat klopte ook, maar dan vooral hoe je níet over de zorg hoefde te praten. Twee uur later, zodra de crew het licht opruimde en de visagiste de foundation van het gezicht van de commissaris haalde, zat Pieter alweer in zijn hoekje van het campagneteam een persbericht te herschrijven: ‘Commissaris blikt terug op het jaar en deelt plannen voor de toekomst’. ‘Deelt’ verving hij door ‘benadrukt’. Minder concreet. In de kamer naast hem werd gelachen. Daar ging het over het bedrijfsfeest. De PR-directeur, een scherpe vrouw met dood geverfd haar, keek even bij hem om de hoek. – Kom je morgen na de briefing naar de borrel? Wij zijn ook geen robots, mensen hebben ontspanning nodig. – Alleen als er geen spoedbrand uitbreekt, – zei hij. – Al zijn die bij ons meestal gepland. Ze lachte en liep door. Pieter keek naar zijn scherm. In zijn telefoon knipperde een bericht van zijn vrouw: ‘Kom je naar Mats’ kerstonbijt? Hij kijkt ernaar uit.’ Zijn antwoord ‘Ik zit in een live-uitzending, kan niet’ had hij al getypt maar niet verzonden. Hij wist dat hij hem uiteindelijk zou sturen, terwijl hij het nieuwjaarsbericht van de commissaris op Instagram herschreef om het woord ‘liefste’ eruit te halen. De commissaris hield niet van zijn provincie. Hij hield van macht en stilte om zich heen. Pieter vond zichzelf geen schurk. Eerder een meesterverpakker. Mensen willen een sprookje met Oud en Nieuw, dus geeft hij ze dat. Geen cijfers en tabellen, maar een warm verhaal over ‘dichter bij elkaar zijn komen staan’. In plaats van falen toegeven: ‘harder inzetten’. Leugens waren niet zozeer bedrog, als wel smeerolie waardoor het maatschappelijke leven niet knarst en roest. Tot de volgende dag. ‘S Morgens, 24 uur voor de oliebollen, werd hij wakker met een droge mond en slechts één zin in zijn hoofd: ‘We hebben veel bereikt’. Plots klonk het helemaal niet meer goed. Zijn telefoon trilde op het nachtkastje. Zijn vrouw stuurde een spraakbericht: ‘Je komt nu toch echt? Mats heeft zijn versje geoefend.’ Hij klikte op ‘afspelen’, toen op ‘antwoord’: – Ik kom… Zijn keel kneep samen. Het woord ‘kom’ bleef steken als een graat. Pieter kuchte, probeerde opnieuw: – Ik… waarschijnlijk… kan ik niet. Werk. Weer een gemiste kans. Hij schaamde zich, maar het kwam soepel – zonder weerstand. Even stil, verbaasd over zijn eigen eerlijkheid. Zijn vrouw antwoordde vrijwel direct: – Ik wist het. Hij had verwijten verwacht, maar die kwamen niet meer. Alleen vermoeidheid. Twintig minuten later zat hij in de auto, vast in de ochtendspits. De radio ratelde over winkeldrukte, de presentatoren grapten over ‘goede voornemens’. Toen viel plots het signaal weg en was overal op de FM hetzelfde nieuwsbericht te horen. ‘Wereldwijd wordt melding gemaakt van een bijzonder fenomeen, – sprak de nieuwslezer. – Mensen melden dat ze geen aantoonbare onwaarheden meer kunnen uitspreken. Pogingen tot liegen leiden tot fors ongemak, kramp, spraakgebrek. Wetenschappers tastten in het duister. De overheid vraagt om kalmte.’ – Onzin, – mompelde Pieter. – Weer een of ander internetgrapje. Maar zodra hij eraan toevoegde ‘Dit is na een uurtje wel voorbij’, voelde hij zijn tong vastplakken. Hij vloekte en zweeg. Geen paniek, hooguit ergernis. Hij hield er niet van als iets het scenario brak. Op het campagnehonk was het chaos. Normaal gaat eind december alles vanzelf: toespraak, persberichten, gastenlijst. Nu stonden op alle schermen in de vergaderzaal drie nieuwsuitzendingen waar dit onderwerp de boventoon voerde. Op één kanaal probeerde de presentator grappig te zijn, maar met ‘dit lijkt op collectieve hysterie’ schoot hij in de hoest en stamelde: ‘ik weet niet wat dit is, ik ben bang’. Elders verklaarde een deskundige zelfverzekerd: ‘er zijn geen bewijzen’, waarna hij grimaste en toegaf net officiële rapporten te hebben gelezen en niet te snappen hoe het kon. – Wat is dit nu, – de PR-directeur brak haar zin af; kennelijk wilde zij haar krachtterm afzwakken maar haar mond vertrok en ze zweeg. – Oké, doorwerken. Pieter, leg uit wat er gebeurt. Hij wilde zeggen: ‘Het gaat over, gewoon wachten’, maar hoorde zichzelf antwoorden: – Geen idee. Als dit klopt, kunnen we het hele draaiboek weggooien. – Hoezo? – vroeg de commissaris bij de deur. – Gisteren alles op band gezet. Toch gewoon uitzenden? – Gisteren deelde u elke zin een onwaarheid, – zei Pieter rustig. – Als dit fenomeen echt is, begint u bij uitzending van band gewoon in de uitzending te hoesten. Hij voelde spanning in zijn borst. Normaal verzachtte hij alles: ‘niet helemaal accuraat’, ‘enigszins genuanceerd’. Nu wilde zijn tong geen eufemismen. – Misschien is het alleen bij live spreken? – opperde de commissaris. – De opname bestaat. Ze speelden het filmpje af. Op het scherm glimlachte de commissaris: ‘We hebben alles gedaan zodat elke inwoner de zorg van de overheid voelt.’ Bij ‘alles’ haperde het beeld, kraakte het geluid en leek het gezicht te verstarren alsof iemand verstikte. De opname stopte. Stilte. – Wat is dat voor montage? – vroeg de cameraman. – Geen montage, – zei Pieter. – Dit is… Hij wilde ‘anomalie’ zeggen, maar zijn tong koos het woord: – Verbod. Muisstil keken ze naar het bevroren beeld. De commissaris zette zijn bril af. – Dus ik kan niet zeggen dat we alles hebben gedaan, – zei hij langzaam. – Want het klopt gewoon niet. – Klopt, – zei Pieter. – U heeft een deel gedaan. Op plekken goed, op andere bedroevend slecht. Maar niet alles. – En nu? – vroeg de PR-directeur. – Over een etmaal uitzenden op NPO1. Heel Nederland verwacht sfeer. Wat nu, kale Kamerstukken? Pieter opende zijn laptop. Zijn vingers typten: ‘We hebben veel bereikt, maar…’ Hij probeerde ‘veel’ te wissen en ‘wat we konden’ te schrijven, maar zijn hand weigerde. Voor het eerst in jaren kon hij niet met routineformules beginnen. – Laten we testen, – zei hij. – Zeg nu eens iets dat absoluut niet waar is. De commissaris haalde zijn schouders op. – Ik hou van om zes uur opstaan en sporten. Op ‘hou van’ vertrok zijn gezicht. Hij hoestte, tranen in zijn ogen. – Ik… haat het, – bracht hij uit. – Maar soms moet het van de dokter. – Duidelijk, – zei Pieter zacht. – Het werkt dus echt. De dag werd een aaneenschakeling van mislukte plannen. In de vergaderzaal schreeuwden advocaten: hun cliënt, een grote bouwondernemer, biechtte op lokale tv zomaar op ‘te besparen op materiaal omdat het anders niet rendabel was’. De PR’er probeerde te breken, maar vertelde op vragen over ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ spontaan: ‘wij kijken alleen naar de winst, de rest is decoratie’. In de groepsapp werden screenshots gedeeld. Onder merkfelicitaties stond: ‘jullie hebben de helft ontslagen’, ‘jullie laten prijsstijgingen doorgaan en noemen dat zorg’. De socialmediamedewerkers kregen de standaardzinnen niet uit hun vingers. In plaats van ‘het spijt ons dat u dat zo ervaart’, verscheen: ‘het kan ons niets schelen, dit is protocol’. Daarna werd direct weer verwijderd, maar de screenshots gingen rond. – Dit gaat niet goed, – zei iemand. – Zo werkt de samenleving niet. – Die draait op zelfbedrog, – zei Pieter en realiseerde zich dat hij niet als cynicus sprak. – Zonder kleine leugens gaat alles piepen. Hij wilde toevoegen dat het misschien gezond was, maar zijn tong weigerde. Hij voelde het niet zeker. ‘s Middags was de minister-president op het nieuws. Hij stond er zonder zijn vaste zekerheid. Op de vraag: ‘Heeft u de zaak onder controle?’ zei hij: ‘Uiteraard’, maar haperde, zocht en bracht uit: ‘Gedeeltelijk. Vaak niet.’ Nederland hield de adem in. – Zelfs hij kan het niet, – zei de PR-directeur. – Dan is het serieus. – Het is overal, – zei Pieter. – Dit gaat niet om ons. – Makkelijker is het daardoor niet, – mopperde ze. ’s Avonds zaten ze in een raampje zonder ramen. Op tafel stapels oude toespraken, rapporten, Excelprintjes. In de hoek een tv zonder geluid: een burgemeester die in een live-uitzending toegaf de begroting niet te hebben gelezen. – We hebben een nieuwe tekst nodig, – zei de commissaris. – Eentje die ik kan uitspreken, en dat ik morgen nog besta. – U heeft geen tekst nodig, – zei Pieter. – U heeft een vorm nodig. Als u dezelfde riedel afsteekt, wordt u gevild. Alleen schuldbekentenis: zwak. Er is iets anders nodig. – Wat dan? – vroeg de PR-directeur. Pieter wist het niet. Niks werkte. Je kon niet beloven ‘ieder een koopwoning’, dat lukt toch niet. Geen ‘we houden de prijzen laag’ als de inflatie erdoorheen jaagt. Je kon zelfs niemand meer ‘beste mensen’ noemen als je ze innerlijk verwenste. Hij keek naar de commissaris, moe, ontdaan maar geen bullebak. Gewoon een mens die z’n woorden kwijt is. – Laten we het zo doen, – zei Pieter. – Ik stel vragen, u antwoordt eerlijk. Daar bouw ik het van. – Moet ik mezelf ingraven? – grimlachte de commissaris. – Ik wil dat u één keer iets zegt wat u zelf aankunt, – zei Pieter. Hij stond verbaasd van zijn eigen toon. Zo sprak hij nooit tegen klanten. – Oké, – zuchtte de commissaris. – Vraag maar. Ze bleven tot laat. Pieter vroeg gewoon: ‘Wat heeft u echt gedaan? Niet volgens de jaarverslagen, maar gevoelsmatig.’ ‘Wat is mislukt?’ ‘Waar bent u bang voor?’ ‘Wat hoopt u zelf voor volgend jaar, niet voor de provincie?’ Soms week de commissaris uit, maar onmiddellijk haalde zijn stem dat onderuit. Dus zei hij: – Ik ging niet naar een rampgebied omdat ik bang was voor de mensen. – Ik lees niet alle rapporten. Alleen de samenvatting. – Ik geloof niet dat ik de verkeersproblemen binnen een jaar ga oplossen. – Ik wil herbenoemd worden omdat ik anders m’n status en beveiliging kwijt ben. De PR-directeur hield het niet meer bij, haar gezicht grauw. – Als we dit uitzenden, – zei ze, – worden we weggevaagd. – Maar als we het verstoppen, – zei Pieter, – ook. Alleen anders. Hij schrok weer van zichzelf. In zijn vocabulaire bestond ‘we’ niet, enkel ‘klant’ en ‘publiek’. Nu voelde hij ineens onderdeel van het systeem. Vlak voor middernacht belde zijn vrouw. – Kom je? Hij wilde: ‘Ik ben laat, ik probeer het’, maar zijn tong blokkeerde. – Nee, – zei hij. – Ik kom niet. Ik kies voor werk. Niet omdat het belangrijker is, maar omdat ik zo gewend ben. En ik weet bij jullie niet wat ik moet zeggen. Stilte aan de andere kant. – Dankjewel voor je eerlijkheid, – zei zijn vrouw. – Mats zegt zijn versje toch wel op. Ik stuur wel een filmpje. Pieter staarde naar zijn laptop. In het concept stonden rauwe zinnen in plaats van gestandaardiseerde pracht: ‘Ik heb veel niet waargemaakt van wat ik beloofde.’ ‘Ik kan niet garanderen dat het volgend jaar makkelijker wordt.’ ‘Ik ben ook bang.’ Geen toespraak, maar een bekentenis. Onoverdoenbaar voor televisie. – Zo kan het niet, – zei de commissaris bij het lezen. – Na dertig seconden staan ze uit. – Klopt, – zei Pieter. – Het moet anders. Hij begon te herschrijven. Niet liegen, wel structuur aanbrengen. ‘Ik ben bang’ werd ‘Ik begrijp en deel uw angsten’. Details schrappen die alleen pijn deden. Essentie overhouden. Telkens als hij de waarheid te veel afrondde, protesteerde zijn tong. Moeilijke zinnen, haperende letters. Hij moest op zoek naar een formulering die eerlijk en draaglijk was. ‘Ik heb veel niet waargemaakt van wat ik beloofde’ werd: ‘Niet alles is gelukt wat ik u heb beloofd’. Die ging soepel. Klonk eerlijk. ‘Ik kan niet garanderen dat het volgend jaar makkelijker wordt’ werd: ‘Ik kan geen makkelijk jaar beloven, maar ik beloof niet te doen alsof er geen problemen zijn’. Ook acceptabel. Zo, stap voor stap, bouwden ze een nieuwe tekst. Niet heldhaftig, niet boetvaardig, maar menselijk en onvast. – Het voelt raar, – zei de commissaris na weer een lezing. – Alsof ik naakt ben. – Maar u wordt niet benauwd, – zei Pieter. – Misschien geldt dat ook voor de kijkers. Op Oudejaarsdag was de hele stad een levend experiment. In winkels zeiden kassières eerlijk dat ze uitgeput waren en de drukte haatten. Kopers bekenden hardop dat ze een extra taart namen tegen de eenzaamheid. Taxi-chauffeurs bekenden hoeveel rood ze waren getrapt omdat ze naar huis wilden. De campagne-telefoons stonden roodgloeiend. Vanuit het provinciehuis belden ze: ‘Weten jullie wel wat de commissaris live gaat zeggen? Hebben jullie grip op de tekst?’ Pieter zei eerlijk: – Gedeeltelijk. Hij kan altijd afwijken. Maar we doen alles tegen overduidelijke leugens. ‘Alles’ voelde nu correct. Hij had oprecht zijn best gedaan. De PR-directeur rookte zenuwachtig bij het raam. – Als dit werkt, – zei ze, – halen ze ons langs alle congressen als ‘voorbeeld van de nieuwe eerlijkheid’. En als het niet werkt… – Moeten we opstappen, – zei Pieter. – Kan slechter. Hij dacht aan slechtere afloopmomenten in zijn leven – en zijn tong protesteerde niet. Kennelijk klopte het. Een uur voor de uitzending liepen ze naar de studio. Geen greenscreen met het Binnenhof deze keer; de echte commissariskamer vormde het decor. Met een klein kerstboompje en een stapel dossiers in beeld. – Moeten die niet weg? – vroeg de cameraman. – Geen gezicht. – Laat maar staan, – zei Pieter. – Echt is beter. De commissaris ging zitten, rechtte zijn stropdas. Keek in de lens, naar Pieter. – Stop je me als ik onzin begin te verkopen? – vroeg hij. – Lukt me niet, – gaf Pieter toe. – Mijn tong werkt ook niet meer mee. De regisseur telde af: “Drie, twee, één.” De rode lamp ging aan. De commissaris haalde diep adem. – Goedenavond, – zei hij. – Ik ga niet zeggen dat dit een makkelijk jaar was. Het was zwaar – voor velen van u, voor mij ook. Pieter hield de adem in. De zin ging goed. Daarna liep het als koorddansen. – Ik heb veel niet kunnen waarmaken wat ik beloofd heb, – vervolgde de commissaris. – Soms ging het fout, soms was ik bang voor lastige keuzes. U zag het zelf. In de regiekamer vloekte iemand zacht. De PR-directeur deed haar ogen dicht. – Ik ga niet beloven dat volgend jaar alle problemen weg zijn, – zei de commissaris. – Maar ik beloof niet te doen alsof ze er niet zijn. En dat ik eerlijk met u spreek, zelfs als dat pijn doet – voor u en voor mezelf. Hij sprak niet perfect. Soms struikelde hij, zocht naar woorden, keek in zijn papier – maar verstopte zich niet in clichés. In plaats van ‘veel bereikt’, zei hij ‘essentiële stappen gezet, maar niet genoeg’. In plaats van ‘iedereen’ zei hij ‘velen van u’. In plaats van ‘op iedereen trots’ zei hij ‘dankbaar voor wie niet opgaf’. Op het einde week hij af van het papier. – Ik wil nog iets persoonlijks zeggen, – zei hij. – Ik kwam vaak niet opdagen waar mensen mij verwachtte. Omdat ik het eng vond om u aan te kijken. Ik beloof niet dat ik morgen een ander mens ben. Maar ik weet wel dat het zo niet langer kan. Pieter voelde kippenvel. Deze zin was nieuw, maar klonk vlekkeloos. Het was dus echt. – Gelukkig nieuwjaar, – besloot de commissaris. – Laten we zorgen dat het volgend jaar tenminste iets eerlijker wordt. Het rode lampje ging uit. Totaal stilte. – Nou, dat was het dan, – zei de PR-directeur. – We zijn eraan. – Even afwachten, – zei Pieter. De reacties waren noch uitzinnig, noch hysterisch. Gemengd. Op sociale media schreven sommigen: ‘Weer woorden, we zien de daden wel’. Anderen: ‘In elk geval geen sprookjes’. Sommigen: ‘Die troosteloze klaagzang, wie wil dat horen op Oudjaar?’ Maar anderen: ‘Fijn dat je het niet mooier maakte dan het is.’ Op NPO1 ruziënden deskundigen. Sommigen noemden het ‘gevaarlijk precedent’, anderen ‘teken van een nieuwe tijd’. Een enkeling zei ‘het is gewoon PR’, maar haperde bij ‘bewust geregisseerd’. In het campagneteam was het stil. Geen schouderklopjes, geen felicitaties. Iedereen las nieuwsupdates. – We zijn er nog, – zei de PR-directeur eindelijk. – Utrecht schrijft: ‘stoer’. Daarna ‘we pakken het als casus’. Was dat een pluim of een dreigement? – Allebei, – zei Pieter. Hij voelde zich helemaal leeg. Alsof hij in één etmaal moest herleren spreken. Zijn telefoon trilde. Een video van zijn vrouw. Mats stond op een krukje in het kleuterlokaal en zei zijn versje op. Op het eind stokte hij, keek naar de camera en zei: – Papa is er weer niet, maar ik doe het toch. Pieter keek ernaar en gaf toe: ja, zo is het. Hij appte terug: ‘Het spijt me. Ik weet niet hoe ik dat goed kan maken, maar ik wil het proberen.’ Zijn vingers trilden, maar zijn tong verzette zich niet. Het was waar. Zijn vrouw stuurde kort: ‘We zullen zien.’ De nacht ging voorbij in een wazige roes. Buiten was echt vuurwerk, niet van videosimulaties. Op straat schreeuwden mensen niet alleen ‘gelukkig nieuwjaar’ maar ook ‘ik hou al jaren van je’ of ‘ik ben bij je uit angst voor eenzaamheid’. Sommige relaties sneuvelden, misschien ontstonden er eindelijk eerlijke gesprekken. Pieter lag op de bank in een leeg huis en dacht dat zijn werk draaide om subtiel buigen van de waarheid. Niet breken, maar vormen, precies passend. Nu wankelde dat vakmanschap. Als de wereld vaker eerlijkheid ging eisen, moest je iets nieuws leren. Hij wist niet of hij dat echt wilde. Hij hield van regie. Van uitspraken die in één keer goed vallen. Eerlijkheid was te grillig. Pas vroeg in de ochtend dommelde hij in. Wakker werd hij van de telefoon. Buiten werd het licht. Zijn hoofd bonsde. Tientallen meldingen: teamapps, nieuwsfeeds, privéberichten. Hij opende er een. ‘Volgens mij is het over, – schreef de PR-directeur. – Zegt net tegen m’n kind dat z’n tekening mooi is, terwijl het monsterlijk is, en ik voel niks raars. Test het zelf.’ Pieter ging op de rand van de bank zitten. Probeerde hardop: – Ik ga vandaag met plezier bij mijn schoonmoeder op bezoek. Geen kramp. De oude leugen gleed soepel als ooit. Het fenomeen was weg. Hij voelde opluchting én een soort verlies. Alsof er weer fel licht uitging waar je net aan gewend was. De telefoon ging opnieuw. Nu de plaatsvervanger van de commissaris. – Pieter! – opgewekte stem, alsof het gisteren niet gek ging. – Top gedaan gisteren. Ze vonden het ‘nieuwe niveau vertrouwen’. We hebben een idee. – Wat dan? – vroeg Pieter. – We moeten die eerlijkheid verpakken, als merk. ‘Onze commissaris: de eerlijkste van het land.’ Slogans, filmpjes, alles wat jij kan. Mensen smullen ervan. Kun je dat regelen? Pieter zweeg. In zijn hoofd schoten logo’s, hashtags, campagnes voorbij. Hij wist hoe het werkte: iets echts in een format stoppen, een product om te kopiëren. – Ben je er nog? – drong de collega aan. – Het moet snel, nu het leeft. Automatisch wilde Pieter antwoorden: ‘Tuurlijk, meteen geregeld’, maar zijn tong hapte even. Geen verbod meer, maar lichte weerstand. Hij dacht aan de commissaris en zijn ‘ik doe niet alsof’, aan Mats’ blik tijdens het versje, aan zijn eigen ‘het spijt me’. – Ik… kan dat, – zei hij langzaam. – Dat is niet moeilijk. De vraag is of ik het wíl. Aan de andere kant werd gelachen. – Ach, begin nou niet. We zijn gisteren allemaal even in de war geweest, maar het is nu weer gewoon. Laten we door. Dit is waar jij goed in bent. ‘Hier verdien ik mijn geld mee’, wilde Pieter zeggen. ‘Hier leef ik voor’, was gewoon gelogen. Maar zijn tong koos een derde optie: – Ik deed dit omdat ik niks anders kon. Nu weet ik niet zeker of ik zo door wil. Stilte. – Ga je nu moraalridder spelen? – grijnsde het plaatsvervangend hoofd. – Doe niet gek. Denk er even over na. Als jij het niet doet, doet een ander het wel. Eerlijkheid is ook gewoon een product, je moet het goed neerzetten. Opgehangen. Pieter legde de telefoon neer en liep naar de keuken. Hij zette de waterkoker aan. Zijn ideeën tolden, maar er kwam geen helder plan uit. Eén ding wist hij zeker: makkelijk terug naar vroeger kon hij niet. Niet omdat het niet kon, maar omdat hij altijd zou weten hoe het klonk zonder opsmuk. Hij schonk zichzelf thee in, leunde tegen het raam en keek naar het hofje. Sneeuw, afval bij de portiek, een straathond die in een zak rommelde. Geen feestfoto waardig. De telefoon trilde weer. Nu een bericht van zijn vrouw: ‘Wij gaan wandelen. Je mag mee als je wilt. Geen beloftes nodig.’ Hij typte iets, delete het, en schreef toen: ‘Ik kom als het lukt. Ik beloof niks. Maar ik wil het graag.‘ Zijn tong protesteerde niet. Het was precies de eerlijke staat van zijn verdeelde gevoel. Hij verzond het bericht en staarde naar de telefoon, waar nieuwe chats en mails knipperden als ‘dringend’. Het werk was niet weg. De wereld niet beter of slechter. Hij had alleen 24 uur zijn ware aard getoond, en nu gingen de maskers weer op. Pieter ging zitten, opende zijn laptop en begon een nieuw bestand: ‘Concept voor eerlijke communicatie’. Toen dacht hij na en voegde toe: ‘zonder bedrog, zoveel mogelijk’. Hij glimlachte om die toevoeging. Iets verschoof. Geen ommekeer, geen heldere openbaring, alleen een kleine wending. Wat hij in dat document zou zetten, of hij de klus aannam, of hij straks mee zou wandelen met zijn gezin… geen idee. Maar hij wist: opnieuw omgaan met een leugen als onschuldig gereedschap, zou hij niet kunnen. Iedere keer als zijn hand een bocht af wilde ronden, zou hij de schorre stem van gisteren horen: ‘Ik heb veel niet waargemaakt van wat ik beloofde.’ Hij sloot zijn ogen, haalde diep adem en begon te typen. Buiten knalde er nog een verdwaalde vuurpijl. Op de radio analyseerden ze ‘fenomenale uren van eerlijkheid’ en keken alvast hoe het in politiek en zaken kon worden toegepast. De wereld denderde door, klaar om het beleefde weer als grondstof te benutten. Pieter tikte langzaam, zorgvuldig zoekend naar woorden die niet alleen een doel, maar ook verantwoordelijkheid droegen. Geen heilige, geen klokkenluider. Gewoon een mens die met Oud en Nieuw zijn vaardigheid tot liegen even verloor, en dat nooit meer helemaal kon vergeten.