Verantwoordelijkheid voor je eigen lot
Marieke stond bij het raam van de lerarenkamer, haar blik dromend gericht op het schoolplein van het Coornhert Gymnasium in Haarlem. Buiten snelden leerlingen over het grindpad: sommigen lachten onstuimig met hun hoofd in hun nek, anderen maakten wilde gebaren tijdens een verhitte discussie, en weer anderen kraaiden geen kik alleen hun smartphone bestond nog in hun wereld. Mariekes gedachten maakten intussen de zoveelste rondjes dezelfde als altijd, die haar al dagen uit haar slaap hielden, zodat ze zich zelfs niet meer op de saaie vergadering van vanochtend kon concentreren.
Met een automatisme haalde ze haar hand over de vensterbank, veegde wat denkbeeldig stof weg. De geur van krijt en oude TomTom-geography-boekjes hing in de lucht een geur die haar direct terugbracht naar haar jeugd, als de geur van omas stoofpot. Hoe vaak had ze vroeger niet door deze gangen gehold, haar nieuwe schoenen kletsend over de tegels! Hoe vaak had ze hier niet voor het raam gestaan, starend naar het oneindige, dromend van beroemd actrice worden, stoer de wereld rondreizen, geniaal wetenschapper worden Maar dromen brokkelen af, zoals het schuim van een cappuccino, en daarvoor kwam in de plaats: het lokaaltje aardrijkskunde, stapels schriften om na te kijken en een dagelijkse sleur die zelfs Douwe Egberts niet kan verhelpen.
En, Marieke, daal je al weer af in de melancholie? klonk de stem van haar collega en vriendin, Floor, achter haar. Of is het weer dat gedoe met Sander?
Marieke probeerde een glimlach, maar haar mondhoeken deden niet mee.
Ach nee joh, gewoon gedachten, probeerde ze luchtig, terwijl haar stem verried dat het weer stukken minder luchtig was dan het weer buiten. De lucht is vandaag zo typisch Nederlands, zeg maar.
Floor schoof naast haar op de vensterbank en keek haar met zon blik aan waarmee alleen beste vriendinnen kunnen aangeven dat ze precies weten wat je probeert te verbergen en dat ze daar niet intrappen.
Kom op Mariek, het ligt niet aan de lucht en dat weet je best. Hij is volwassen. Hij kiest zijn eigen pad.
Precies dat, zuchtte Marieke, een mengsel van spijt en verwarring in haar stem. Hij beslist gewoon zelf. Terwijl ik toch altijd dacht dat moeders het beter wisten. Dat ik hem voor domme fouten kon behoeden uit ervaring, weet je?
Ze draaide zich terug naar het raam, zodat Floor die blikkerende tranen niet direct doorhad. De herinnering aan het laatste felle gesprek met Sander schoot door haar hoofd: zijn kille blik, de gespannen mond. Ik haal mijn inschrijving van rechten weg, mam. Sander stond daar in de deuropening van de keuken, breed, stoer, totaal geen kind meer die bij haar op schoot kroop met een boek over avonturen van Bassie en Adriaan.
Onder lichte moederlijke dwang was Sander vorig jaar op rechten in Amsterdam begonnen. Cum laude binnengehaald met zijn cijfers, tot jaloezie van de hele straat. Marieke glom van trots, was ervan overtuigd dat haar vastberadenheid, eindeloze verhalen over prestige en het nut van nuchterheid, hem dit succes hadden opgeleverd. Eerste jaar: alleen maar negens! Leraren liepen met hem weg. Marieke bleef maar knuffelen en herhalen: Zie je wel! Je wordt een topadvocaat. Dit is je roeping!
Maar Sander knikte slechts, met een blik die leek te zeggen: ik zit hier alleen fysiek. Hij deed keurig zijn werk, haalde hoge cijfers, maar zonder de passie die nodig is voor blijvend geluk. Marieke zag het, maar schoof het af op wennen aan de universiteit. Iedereen had in het eerste jaar heimwee naar de HAVO, toch?
Die zomer was zelf de noordzeebries niet verkoelend te krijgen. Haarlem leek te stikken in de hitte, het asfalt smolt bijna onder hun voeten en de sfeer thuis werd stroperig: elke stilte aan tafel, elke ontwijkende blik van Sander was een voorbode van onweer.
Na het laatste tentamen kwam de bom: Sander, volwassen in zijn houding, kondigde aan dat hij zijn rechtenstudie zou stoppen en zich zou inschrijven op economie in Rotterdam.
Je stopt? Je hebt het eerste jaar met allemaal negens gehaald! Wat moet de familie wel niet denken!
Ik weet het mam, maar rechten past mij niet. Ik leer prima, maar het interesseert me gewoon niet. Economie, dát boeit me.
Marieke voelde irritatie en wanhoop door elkaar koken. Recht was veilig, respectabel, een bankgarantie op een eens zo betrouwbare toekomst. Ze gooide haar houvast, haar hoop, haar verloren kansen allemaal op tafel.
Ik wil alleen maar het beste voor jou! Waarom accepteer je dat niet gewoon?
Omdat ik volwassen ben, mam. Ik neem de verantwoordelijkheid voor mijn keuzes. Ook voor mn missers. Toch heb je me altijd geleerd dat je alleen leert door soms te vallen.
Hij sprak zonder stemverheffing, maar de vastberadenheid was onmiskenbaar. Sander stond op, legde een hand op haar schouder. Zijn aanraking was warm, geruststellend.
Mam, ik wil écht gelukkig worden om wat ik zelf kies. Ja, ik kan fouten maken maar het zijn míjn fouten, míjn leven. Zoals jij vroeger wilde reizen en lesgeven op jouw manier.
Marieke slikte. In zijn blik geen boosheid, geen afstand, slechts zekerheid. Ze besefte ineens dat haar zoon haar niet meer nodig had als pad-banier hij wilde zelf zijn weg zoeken.
Goed dan, fluisterde ze uiteindelijk, met een mengeling van nederlaag en acceptatie, Doe het maar op jouw manier. Ik blijf toch altijd aan je zijde.
Sanders echte glimlach brak eindelijk door. Hij gaf haar een stevige knuffel. Een maand later was zijn kamersleutel van het studentenhuis in Rotterdam geregeld, werkte hij parttime als bijlesleraar wiskunde, en belde hij opvallend vaak veel vaker dan voorspeld in haar dramatische moederlijke beelden.
Op een avond, terwijl haar jongste twee (zelfs de hond Guusje) sliepen en haar man voetbal keek op TV, opende Marieke met trillende handen haar laptop. Nieuwsgierig klikte ze op opleiding economie. Ze bekeek het aanbod, de stages, de mogelijkheden: misschien was ze toch te snel geweest met haar oordeel. Misschien was Sander gewoon slimmer geweest. Had ze misschien ook niet meer moeten durven? Ze was heel haar leven geograaf zonder enige liefde voor coordinate-systemen. Alleen: zou het ooit te laat zijn om je pad te wijzigen? In elk geval kon ze haar zoon voortaan echt horen niet als project, maar als mens.
De volgende dag verzamelde ze alle moed bij elkaar en belde Sander op.
Hoi mam, klonk het. Warm, niet meer schuchter.
Sander, ik wil graag even iets zeggen of eigenlijk, vooral luisteren deze keer.
Even bleef het stil, net genoeg om haar hartslag omhoog te jagen.
Bedankt mam. En sorry dat ik zo kortaf was. Zullen we weer eens koffie doen?
Ze spraken af in een café aan de Oude Gracht, op loopafstand van Sanders studentenhuis. Marieke bestelde haar thee en voor de grap zon absurd grote stroopwafel waar haar zoon vroeger altijd suikerkoorts van kreeg. Toen ze hem zag binnenkomen viel haar op hoe volwassen hij was schoudertassen, stoppelbaardje, glimlach wat losser. Maar die sprankel was gebleven.
Weet je, begon Marieke, met de eerste echte ontspannen glimlach in tijden, misschien heb je wel gelijk. Misschien is passie belangrijker dan zekerheid. Ik had best iets anders willen proberen, maar ja, drie kinderen en een man die niet eens weet hoe de wasmachine werkt wanneer dan?
Niks is te laat, mam. Waarom zou jij nu niet iets nieuws proberen? Je hoeft niet direct te emigreren hoor. Maar gewoon: iets dóen wat je energie geeft. Weet je nog jouw verhalen over die wandeltochten op de Veluwe toen je student was? Die kon je altijd zo vertellen dat ik dacht dat ik er zelf bij stond.
Zijn enthousiasme werkte aanstekelijk. Voor het eerst sinds jaren dacht Marieke: stel dat… Ze fantaseerde hardop over natuurklassen en lokale excursies. De routine maakte langzaam plaats voor een bescheiden vorm van avontuur.
Dan probeer ik het gewoon, zei ze bedachtzaam, haar stem nu zachter en hoopvol. Misschien is het tijd om te onderzoeken wat ik écht leuk vind voor de verandering.
Sander gloeide van trots. Ik help mee met routes en flyeren. Mam, bedankt dat je mij ook die ruimte nu geeft. Misschien worden we wel een goed team.
Bij het afscheid, op weg naar de fietsenstalling tegenover het café, merkte Marieke dat de lucht helderder voelde. Sander sloeg een arm om haar schouder.
Zal ik je even naar de bushalte brengen?
Graag, grinnikte ze. En weet je, morgen ga ik vragen of er ruimte is om een excursieklasje op te starten. Eerst maar eens een tochtje langs het Spaarne en de Haarlemse Hout.
Top! Sander lachte zijn jongensachtige lach. Ik stuur je wel even routes door die ik gebruikt heb voor introductiewandelingen. En er is een Facebookgroep met wandelgekken zoals jij echt alles staat daar!
Terwijl ze samen naar de bushalte wandelden, voelde Marieke dat ze niet langer werd overspoeld door spijt of angst, maar door iets nieuws, een klein sprankje hoop. Misschien konden zij en Sander voortaan samen op ontdekkingsreis als mensen, niet langer moeder en zoon die elkaar het leven moeilijk maken, maar bondgenoten, nieuwsgierig naar alles wat het leven na veertig-plus toch nog in petto kon hebben. Radeloosheid maakte langzaam plaats voor levenslust en een gezonde dosis typisch Hollandse nuchterheid.
