– Mam, niet schrikken alsjeblieft, maar vanaf het nieuwe jaar kunnen we misschien wel wat financiële problemen krijgen. Al denk ik niet dat we zullen verhongeren hoor.
– Kom op, meisje, spit het eruit, je weet dat ik niet van lange inleidingen houd.
– Ja, mam, dat weet ik. Kort gezegd: ik ben gestopt met mijn werk. Ja, echt waar.
– Hè? Ben je ontslagen of zelf weggegaan?
– Zelf. Zelf beslissen, dat zit gewoon in mij.
– Echt helemaal je vader. Ik kan me al voorstellen wat hij nu gezegd zou hebben als hij er nog was.
– Kijk, mam, wat een prachtige roodborstjes daar in de kastanjeboom tegenover ons raam En pap zou gezegd hebben: ‘Het is niet de plek die iemand mooi maakt’.
– Ik was zó trots op je, meisje, zo blij met je baanje salaris, je status! Je was hoofd cultuur van heel Amersfoort, je kwam regelmatig op tv. Iedereen keek tegen je op, luisterde naar je, respecteerde je. Mijn mooie, elegante, stijlvolle dochter.
– Maak je niet druk, mam, je beauty verdwijnt niet zomaar hoor.
– Maar vertel eens dan, wat is er precies gebeurd? Waarom ineens zon drastisch besluit? Kom weg bij dat raam, straks vat je kou. Ga even naast me zitten.
– Kijk mam, ik heb gewoon andere ideeën over het leven dan mn leidinggevenden. Daar draait het alleen om rapporten en cijfers, echt om mensen geven ze alleen in toespraken. Dat is niks voor mij. Zoals ze in de rechtbank zeggen bij een scheiding: karakterverschil.
– Dat is zo bij elke leidinggevende, waar je ook werkt, altijd draait het om cijfers. Ga je dan nu ook niet meer naar al die kerst- en winterevenementen waar jij altijd het voortouw in nam?
– Jawel hoor, mam. We hebben er als team aan gewerkt. Alleen nu mag ik als toeschouwer genieten. Wordt wel grappig.
– Grappig? De baas van cultuur die straks gewoon anoniem bij de kerstboom staat? Neem mij dan mee, dan heb je in ieder geval wat steun.
– Ik dacht dat je inmiddels wel kerstbomen moe was: een boom voor elke opvanggroep op de crèche, eentje voor het personeel, eentje voor de gezinnen, nog een voor het filiaal
– En je vergeet nog die van het kinderopvanghuis waar we vrijwilligerswerk doen. Ook daar moeten we cijfers halen, meisjehet aantal kinderen dat bereikt is met cultuuractiviteiten. Let op: met cultuur! Maar zon echte familiekerstboom in het Julianapark? Daar zou ik wel bij willen zijn. Jij organiseert familiebomen, maar zelf ben je alleen. En straks zonder werk. Nora, je wordt bijna veertig! Smoor je nu nog steeds in Jeroen? Onze Jeroen de Eerste, en gelijk de Laatste! Heeft het nooit geschopt tot Wenen en speelde daar helemaal niet in de opera. Hij met zijn saxofoon.
– Saxofoon, mam! Adolphe Sax was trouwens Belg, die het instrument al bijna tweehonderd jaar geleden ontwierp.
– Alsof jij dat aan mij moet uitleggen, ik was zelf muziekdocente op de crèche… Maar die Jeroen van jouhem vergeef ik nooit. Heeft je hoofd zo volgestopt, dat je aan niemand anders denkt, niemand toelaat, jaren achter elkaar niet. Je wordt ouder, Nora, mijn koningin. Mam veegde een traan weg. – Een koningin zonder troon nu. Vergrijzende alleenstaande koningin! Wat zou je vader nu zeggen?
– Die zou zeggen dat vrouwen net wijn zijn: hoe ouder, hoe edeler. Huil nou niet, mam. Het komt allemaal goed.
– Ja, vrouwen hield je vader inderdaad wel van.
– Hij hield vooral zielsveel van jou, mam. Tot de laatste seconde hield hij jouw hand vast, geen tel losgelaten…
– Ja, ja, Nora, ik verwijt mezelf soms dat ik hem misschien te weinig heb verteld hoeveel ik van hem hield. Je denkt altijd dat het vanzelfsprekend is.
– Mam, hij voelde je liefde altijd, zeker als je zong voor hem. Dan kon hij zijn ogen niet van je afhouden.
Mam begon te zingen terwijl ze haar tranen wegwreef:
‘En de sneeuw valt, en de sneeuw valt,
en alles lijkt te wachten.
Onder die sneeuw, onder stille sneeuw
wil ik voor iedereen zeggen:
jij bent het belangrijkste in mijn leven…’
– Mam, dat lied raakt me ook telkens, ik droom steeds dat het op mijn verjaardag in april spontaan gaat sneeuwen, en dat iemand dat lied speciaal voor mij zingt…
– Maar Nora, wat ga je nú doen met je carrière? Je hebt zo veel potentie! Waar ga je heen?
– Ik ga als conducteur op de bus werken, mam.
– Doe niet zo gek! Misschien kun je nog kijken via Rianne uit 36, die heeft overal connectiesbij de gemeente, de belastingdienst, noem maar op.
– Ik ben serieus. Ik ga echt als conducteur werken. Jij reist weleens met de stadsbus, toch?
– Niet vaak, maar soms wel, ja.
– Wat vind je van de conducteurs dan?
– Hoe bedoel je wat ik ervan vind? Niets eigenlijk. Geen uitstraling, geen charme! Altijd lagen kleding over elkaar, wollen sokken in slippers en dan maar schreeuwen in de bus: Naar achteren doorlopen! Betalen graag! Doorschuiven! Heel creatief werk, ja.
– Je doet ze echt goed na, mam: Betalen graag! Klinkt precies! Weet je nog dat pap een keer dronken thuiskwam en de grap vertelde over betalen in de bus? Hij kon helemaal niet goed drinken, maar het was feest vanwege een nieuw appartementencomplex. We brachten hem vrolijk thuis. Jij zei toen dat je nooit wist dat ik zon gezellige vader had als hij wat op had. En toen kwam de bus-mop!
– Ik weet het niet meer, Nor, wat voor mop?
– In de bus kwam een lallende man binnen. De conducteur zegt nijdig: Betalen graag! Man maakt een drinkgebaar en zegt plechtig: ‘Op het betalen!’
– Och, Nora, ik zou je vader nu graag nog iets te drinken geven en hem alle moppen van de wereld laten vertellen, als hij er maar nog was…
– Hij is er nog steeds, op een bepaalde manier. Ik hoor zijn stem telkens: ‘Het zit allemaal tussen je oren, meisjes. Zet een andere plaat op in je hoofd, en je hoort vanzelf een melodie in plaats van een treurzang!
– Maar Nora, waarom zette je nooit een andere plaat op bij Jeroen? Hij bleef hangen in die rol. Hij kon niet leven met een vrouw als koningin, terwijl hij hofmuzikant was. Net als Gijs uit Hartenstraat. Maar daar liep het beter af. Nee, laat maar… Vertel nu eens echt: wat ga je doen?
– Serieus, ik ga de bus op als conducteur. Vanaf na de feestdagen begin ik.
– Nee, Nora, dat meen je niet! Je was altijd al een tikje anders, net als je vader, en je stond bekend als een dromermaar conducteur! Iedereen kent je hier, je was jarenlang het gezicht van de stads-tv, en nu dit. Wat zou je vader nu zeggen?!
– Precies wat hij in die verjaardagskaart schreef toen ik achttien werd. Ik weet het bijna uit mijn hoofd: Onthoud: niemand anders beslist over jouw leven. Je moet alles zelf bepalen, je eigen leven in eigen hand nemen. Anders klopt het geluk keer op keer op je deur, maar ben jij nooit thuis.
– Zo, maar ga je dan in de stadsbus filosoferen? Wat is dat dan voor oproep?
– Het is een challenge aan mezelf, mam! Mijn chef vond dat het tijd werd dat ik mijn kroon afzettedat ik te veel fantaseerde, te ver boven het volk stond, niet meer met beide benen op de grond. En dat ik nooit meer in het OV kwam. Nou, laat me dan maar gaan zitten tussen de mensen!
– Je had zulke mooie functies en dan nu dit.
– Precies, mam, ik ga cultuur brengen ín het openbaar vervoer.
Mam stond op en legde zich op de bank, masserend bij haar slapen.
– Ja hoor, dochter, je hebt me gevloerd met je nieuwjaarsnieuws. Klap van de molen.
– Zoals een wijze eens zei: als het leven je niet af en toe tegen de grond smakt, kijk je nooit eens goed naar het licht. Kijk eens uit het raam, mam, zeldzaam zonnetje! Kinderen hebben een voederhuis opgehangen, koolmeesjes en roodborstjes, en het sneeuwt
Nora neuriede: En de sneeuw valt, en de sneeuw valt
– Onze gekke Nora! Een conducteur verdient vijf keer minder dan wat jij kreeg. Je dwingt me wel bijna om hulp te vragen aan meneer Van der Lans van beneden.
– Ach mam, hij is een goede vent, weduwnaar, gepensioneerde kolonel. Serieus, lief en gul. Niemand kan tippen aan papa, maar pap is al bijna tien jaar weg…
– Nora! Het gaat om jou nu. Je zult je stierlijk vervelen in die bus. Geen greintje creativiteit. Al zei je vader altijd dat je zelfs als straatveger het anders zou doen Misschien moet je gewoon lekker een weekje naar Spanje, van je vakantiegeld. Bedenk je dan wat je wil met je leven.
– Of gaan wij samen een paar dagen naar Texel, mam? Van mijn vakantiegeld!
Noras telefoon ging. Mam ging rechtop zitten en luisterde. Nora zei kalm: Goed, ik begin 4 januari. Mijn papieren zijn al binnen bij de hr-afdeling. Dank u wel.
– Sorry, mam, geen Texel voor ons. Werk begint!
*******
Buslijn 7 had net zn eerste rit achter de rug van het station tot aan de Vathorst. Het was een geliefde lijn, altijd druk. Eindpunt.
– Meneer De Vries! Mag ik uw microfoon gebruiken? Bijna als een gids.
– Heb je weer iets bedacht, Nora? Je hebt de bus al versierd met slingers en ballen, de aanplakbriefjes voor de passagiers bijgewerkt en de spreuk van de dag opgehangen. Wat is ‘t vandaag?
– t Is een wijsheid vandaag, meneer De Vries!
– Spreek je uit dan!
– Mooi is het onderweg te zijn, als je zelf de weg kiest!
– Wat leuk met u, Nora Jansen! Op mn oude dag zon conducteur! Salvator, mijn collega, moet nog altijd aan je wennen. Hij was verbaasd toen je hem een luxe map met het rijkswapen gaf voor zn papieren. Zn vrouw mocht gelijk een T-shirt met Nederlandse vlag voor hem bestellen. Ik zeg: Ze lijkt net een artieste! Vooral toen je onze eigen namen bij filosofische uitspraken schreef, voelde we ons bijna Aristoteles! We bedoelden het als grap, maar toch.
***
Wil je het Literatuurcafé steunen met een kleine gift,
Of neem een Premium-abonnement en help De Papieren Olifant groeien.
***
– Meneer De Vries! Jullie zijn gewoon de Aristoteles van Amersfoort! Niet te geloven hoe diepzinnig jullie grappen zijn.
Uitgezakt op de stoelen naast de chauffeur, las Nora plechtig vanaf de bordjes Spreuken van onze chauffeurs:
Spreek door de telefoon óf zacht, óf boeiend! chauffeur De Vries.
Geef je geen plekje aan een oma? Dan doe ik het! chauffeur Salvator.
Echt filosofie voor de eeuwigheid, grapte Nora.
– En wij citeren jou weer! Mag ik je tutoyeren? Hoe zeg je het toch? Alles zit tussen je oren. Zet een andere plaat op, en je hoort vanzelf een vrolijk wijsje.
– Dat zei mijn vader altijd, meneer De Vries.
– Waarom in de verleden tijd? Is hij er niet meer?
– Nee. Hij was een bouwkundige, hij bouwde flats, bruggen, scholen. Een ongeluk op het werk In het ziekenhuis gestorven, bij mama op schoot.
– Sorry, kind Dat is het leven. En je moeder?
– Die werkt nog als muziekdocente op de crèche. Maar weet u, meneer De Vries, ik wil eigenlijk muziek laten klinken in de bus. Eerst even door de microfoon en dan passende muziek.
– Geen idee of ze dat leuk vinden, hoor, het publiek. De ene wil het stil, de ander hard, deze muziek wel, die niet…
– Ik heb de regels opgezocht: nergens staat dat het verboden is muziek te spelen op de bus, als het maar niet storend is voor de passagiers. Integendeel, muziek creëert sfeer. Aristoteles bewees het al in de oudheid: muziek beïnvloedt gemoed. Ik zoek speciaal muziek uit voor in de bus. En ik doe in de microfoon soms leuke aankondigingen, niet tijdens de spits hoor. Zullen we het proberen, meneer De Vries? Mag ik de microfoon?
De bus reed verder. Passagiers stapten in, betaalden met hun OV-chipkaart en namen plaats, richting het centrum Nora zat naast de chauffeur, pakte de microfoon en kondigde helder aan: Beste reizigers! We zitten op de langste en drukste buslijn van Amersfoort, gestart in de bosrijke wijk Nieuwland. Daar is de lucht het zuiverst: daarom nemen gezinnen daar de bus heen, even uit de drukte. Over vijftien haltes bereiken we het centrumhalte Lichtstraat, de straat die in de winter extra schittert door alle lichtjes en sneeuw. Bezoek vooral de kerstmarkt, het poppentheater, of stap uit bij ons unieke openluchtmuseum in de wijk Oudschild. En vergeet de familiekerstboom niet in het Julianapark aan de Tuinstraat! Fijne rit en geniet van de feestdagen!
Nora had net haar speech gedaan toen een jongeman riep: Weet u ook wat er draait in bioscoop Luxor? Nora reageerde gevat: Nee, met onze lijn kom je daar niet. Neem lijn 1 vanaf het centrum, nog tien haltes. Vandaag draait er ‘Kerstactie 15’. Maar ik raad bioscoop Nova aan: drie zalen, van komedie tot meeslepend drama.
De chauffeur knikte goedkeurend. Mijn vrouw en ik komen zeker naar de familiekerstboom. Is het waar dat er mulled wine en een loterij zijn? Nora glimlachte: Absoluut! De Vries lachte: Jij zit nooit om een idee verlegen, Nora! Wat bedenk je de volgende keer? Nora: Mijn droom is dat er live muziek klinkt, al is het maar met kerst. Misschien dat trio van volksmuziek die met kerst kan komen zingen, en voor de verjaardag van Ramses Shaffy ken ik een geweldige gitarist. En met carnaval nodig ik een accordeonist uit! Nora belde haar moeder op: Mam, de familiekerstboom gaat zonder mij, ik draai dubbele diensten. Vraag meneer Van der Lans maar om mee te gaan, hij vindt het vast leuk! Dikke kus!
Tijdens de route vroeg Nora geregeld de microfoon, want haltes werden automatisch omgeroepen. Ze vertelde over de cultuur in de stad en nodigde mensen uit voor alles. Altijd beleefd en enthousiast. Binnen een maand vroegen vaste passagiers van bus 7 zich nergens meer over af en verspreidden ze het verhaal over de bijzondere conducteur helemaal door Amersfoort.
***
Na drie maanden had het hele busbedrijf lucht van de conductrice met de ‘koninginnenallures’.
– Nora Jansen, – sprak directeur Albert de Groot streng op zijn kamer. – Je werk is kaartjes knippen. Maar jij? Je entertaint, maakt praatjes, zingt liedjes. Straks worden we plat gebeld met klachten!
– Meneer De Groot, fijn dat u even tijd maakt voor een eenvoudige conducteur over passagiersbeleving! Ik waardeer uw topchauffeurs als De Vries en Salvator enorm; een beloning waard! Laat mij het volk op deze manier bereiken, beschouw mijn mini-excursies als cultureel bedrijfsproject.
De directeur, een wat ongemakkelijke man, veegde het zweet van zijn voorhoofd, dronk wat water, stond op, ging weer zitten, en sprak plechtig:
– Oké, Nora, passagiersaantallen groeien, inkomsten ook. Maar sommige mensen willen stilte, privacy. Live muziek? Dat past niet in het beleid!
– Het is ook niet expliciet verboden in uw bedrijfsreglement, meneer De Groot. Conducteurs zorgen volgens protocol voor controle maar ook voor het comfort van passagiers.
– Comfort is prima, maar andere conducteurs klagen inmiddels over je.
– Ze kennen me niet eens! Ik werk dubbele diensten, heb niemand gesproken.
– Precies, en daarom ben je uit het niets voor ze. De twee ervaren dames van dienst hebben anoniem bij HR geklaagd: je loopt nauwelijks door de bus, roept om betaling over de microfoon, zit als een koningin naast de chauffeur.
Nora neuriede zacht: Stop de bus, conducteur, druk nog eens op de rem Ze keek haar baas mild aan, maar bleef zelfverzekerd:
– Meneer De Groot, misschien heeft u het druk, maar volgens het reglement mag de conducteur geen geld eisen. Kaartjes verkoop je als reizigers dat willen. Betalen doen zij uit zichzelf. En iedereen stapt hier voorin in, waar ik regeer, dus ik zit niet te niksen. Wanneer het druk is, geven mensen de kaarten of geld door, de rest spreekt vanzelf. En over die camera: die is er niet écht, maar wie weet moeten we daar eens over nadenken!
– Dus je liegt gewoon over cameratoezicht? ‘Koningin’!
– Ik fantaseer graag, maar altijd in het belang van het bedrijf! En denk aan de veiligheid.
Albert de Groot werd stil:
– Dus je loopt nooit de bus door?
– Jawel, soms help ik oudere dames eruit, of een moeder met kinderwagen, troost een huilend kind of verleen EHBO. Maar meestal komt iedereen naar mij toe. En mensen die zonder betalen naar binnen glippen, worden toch nieuwsgierig naar die ‘koningin’ voorin… Soms betalen ze alsnog. Zegt u eens, houdt u van deze stad, meneer De Groot? U bent hier toch geboren?
– Ja, lang geleden… Ik ben na mijn scheiding teruggekomen en herken niks meer.
– Dat is precies het punt. Het wordt hier mooier, steeds vernieuwd. Waarom vertel je mensen dat niet, als ze toch in de bus zitten? Ik gids alleen een beetje, ik ben geen officiële stadsgids. Kom zelf eens naar het theater, ‘Mannen onder elkaar’ draait nu: een echte feelgood-komedie.
– Nora, ik moet nu naar een overleg. Maar als je me ooit uitnodigt om met je mee te gaan naar het theater… wie weet.
********
Het project conducteur-koningin liep tot maart gewoon door. Ze kreeg zelfs een bonus met Internationale Vrouwendag, en aan de directeur gaf ze twee theaterkaartjes. Zelf moest ze die dag werken. Het nieuws ging het busbedrijf rond maar niemand wilde haar voorbeeld volgen. Als ze over bus 7 spraken lachten haar collegas een beetje meewarig: ‘Het is een tikje gek, wie doet er nou zoveel moeite voor dat loon? Ze zal vast miljonair zijn.’ Niemand besefte dat haar enige ‘sponsor’ de gepensioneerde kolonel Van der Lans uit haar portiek wasen haar moeder.
********
28 april. Zaterdag. Noras verjaardag. Haar moeder had nog gezegd dat ze vrij moest nemen, maar Nora wilde werken op haar vaste lijn, samen met haar vaste passagiers. Die ochtend liep ze door een bijna winterse kou te voet naar het busstation. Ze hield van het nieuwe ritme in haar leven. En opeens dwarrelden er motvlokjes sneeuw naar benedenop haar verjaardag, haar jeugddroom! In de bus hadden de chauffeurs voor haar witte sneeuwvlokken opgehangen. Salvator, die die dag reed, schonk haar een doos bonbons en een fonkelnieuwe microfoon: Een koningin verdient het beste! Zij gaf hen kruidenbitter en Mijn Nederland.
Het was rustig in de bus, behalve op het drukke middelpunt bij het centrum. En juist toen kwam door de voordeur een passagier binnen: Jeroende man uit haar leven. Hij had zijn saxofoon in de hoes boven zijn hoofd, kon niet direct betalen. Nora vergat zich, riep door de bus: Betalen graag! Cameras aanwezig! Doorlopen naar achteren alstublieft! Ze stond op, liep weg van haar stoel, als om haar gevoelens te verbergen En toen klonk er in de bus ineens levendige muziek. Jeroen speelde de betoverende melodie van En de sneeuw valt, en de sneeuw valten de ziel van de koningin jubelde.
