**Dinsdag 12 oktober, ‘s avonds laat**
Gijs drukte op het knopje van de autosleutel, en de koplampen van zijn zwarte Audi knipperden even. Op de motorkap lag een grijze kat, en die gaf geen ene moer om het alarm, om de eigenaar, of om wat er ook maar gebeurde in de parkeergarage om kwart voor acht ‘s ochtends.
De kat lag precies in het midden. Zijn voorpoten naar voren gestrekt, zijn kop erop en zijn ogen half dicht. Alsof het niet de motorkap van een vreemde auto was, maar een warme vensterbank in zijn eigen huis. Het grijze haar op het zwarte lak zag er belachelijk uit, maar ook zo onverschrokken dat Gijs even vergat waarom hij eigenlijk naar de parkeergarage was afgedaald.
Hij was afgedaald voor een vergadering. Over vijftig minuten begon een gesprek met een leverancier waar het kwartaalplan van afhing. Zijn aktetas trok aan zijn arm. Zwaar, van leer, volgepropt met printjes, grafieken, twee exemplaren van het contract met een paperclip op elke pagina waar een handtekening nodig was. Elke van die vijftig minuten stond vast: parkeren, lift, gang, handdruk. En nu een gestreepte kat op zijn motorkap, met een smoelwerk alsof hij hier de baas was.
Gijs sloeg met zijn hand op zijn dij. Knipte met zijn vingers. Zachtjes, maar vastberaden, siste hij “ksst”. Het gezoem van de ventilatie slokte alle geluiden op, en de kat verroerde zich niet. Slechts één oog, geel en rond, ging half open, keek in Gijs’ richting, en ging weer dicht. Met dezelfde blik als waarmee mensen de deur dichtdoen voor een verkoper.
Er kwam een beetje warmte van de motorkap: Gijs was gisteren laat thuisgekomen, bijna middernacht, en de motor was de hele nacht niet helemaal afgekoeld. De kat had blijkbaar een warm plekje gevonden en zich er gevestigd. Logisch wel. Maar van die logica werd Gijs niet rustiger, want de minuten tikten weg en de kat bleef liggen. En niet alleen liggen, maar met een kalmte die je tegelijkertijd aan het lachen en naar de dierenambulance deed verlangen.
Kees, de beveiliger van de parkeergarage, verscheen toen Gijs al het nummer van zijn chauffeur aan het intoetsen was. Breedgeschouderd, in een uniformjasje met rits, met een korte baard die scheef groeide en er daardoor getekend uitzag. Hij liep dichterbij, keek naar de motorkap, maakte het bovenste knoopje van zijn jasje los.
Hij zei dat die grijze hier elke ochtend lag. Al, nou ja, meer dan een week. Hij kwam vroeg, als de garage nog leeg was, ging op de motorkap van de Audi liggen en bleef liggen. Kees had hem een paar keer weggejaagd, een keer met een bezem, een andere keer gewoon met zijn handen. Geen resultaat. Tien minuten later kwam de kat terug en nestelde zich op dezelfde plek. Alsof iemand hem had uitgelegd dat dit zijn motorkap was, en de kat geloofde het.
Gijs liet zijn telefoon zakken. Specifiek zijn auto? Er stonden vijftig andere auto’s in de garage. Kees haalde zijn schouders op, draaide aan zijn sleutelbos en bevestigde: alleen op de uwe. Hij liep langs de BMW van de financieel directeur, langs de zilveren Mercedes van de juridische afdeling, maar op de Audi ging hij liggen alsof het zijn eigen huis was. Kees dacht zelfs dat de kat zich oriënteerde op geur, maar dat klonk als een poging om iets te verklaren wat niet te verklaren viel.
Het was vreemd, en Gijs hield niet van vreemd. Vreemd paste niet in het schema, liet zich niet vangen in formules, had geen paragraaf in het contract. Hij zette zijn aktetas op de betonnen vloer, trok zijn rechterhandschoen uit, liep naar de motorkap toe.
De kat bleek warm. De vacht was zacht, schoon, zonder klitten, zonder die vettige glans die zwerfkatten hebben. Geen zwerver. Gijs streek met zijn hand over de rode rug, en de kat begon te spinnen. Het geluid kwam ergens van diep vanbinnen, laag, gelijkmatig, als een klein motortje op stationair toerental. De kat draaide zijn kop een beetje en duwde zijn voorhoofd tegen zijn hand. Zonder angst, zonder onderdanigheid. Zo doen zij die gewend zijn aan handen.
Kees merkte op dat het een huisdier was, zeker geen zwerver. En voegde eraan toe: hij heeft een halsband, dun, van leer, onder de vacht zie je het niet meteen. Hij had het zelf pas op de derde dag gezien, toen de kat dichterbij liet komen.
Gijs school zijn vingers door de dikke vacht op zijn nek. En inderdaad: een dunne leren riem, zacht van ouderdom, met een metalen plaatje ter grootte van een euromunt. Afgesleten aan de randen, maar de letters waren leesbaar.
* * *
Hij hield het plaatje voor zijn ogen. Kleine letters, erin gestanst in een cirkel. Een adres, een huisnummer, een appartementnummer. Geen telefoonnummer, geen naam van de eigenaar. Alleen een adres.
Zijn hand bleef stilstaan.
Gijs las het nog een keer. En een derde keer. De letters veranderden niet. Het metaal van het plaatje was koud onder zijn vingertoppen, en de kat stopte met spinnen, alsof ook hij ergens op wachtte.
Bos en Lommerplein, nummer veertien, appartement zes.
Hij kende dat appartement. Hij was er opgegroeid. Het behang in de gang had hij twee keer vervangen, nog als tiener. De hendel van het balkon had hij met ijzerdraad vastgezet, want die viel er elke lente af. Vanuit het keukenraam kon je de school zien en een grote plataan die elke juni de straat bedekte met pluis.
In dat appartement woonde zijn moeder, Tineke van der Veen. Met wie hij al drie jaar niet had gesproken. Drie jaar, twee maanden en hoeveel dagen, maar de dagen telde hij niet, want als je telt, onthoud je het, en als je het onthoudt, geef je erom, en hij had zichzelf ervan overtuigd dat hij er niet om gaf.
Zijn mond werd droog. Gijs richtte zich op, deed een stap achteruit, nog een. De kat hief zijn kop op en keek hem aan, en in die blik was niets katachtigs. Alleen geduld. Zoals iemand die niet toevallig kwam en bereid was te wachten zolang als nodig was. En het was, zo bleek, meer dan een week nodig geweest.
Kees vroeg of alles in orde was, want Gijs’ gezicht was asgrauw geworden. Gijs hoorde zijn eigen stem van buitenaf, alsof die van een ander was. Hij zei:
– Het is goed. Ik weet van wie deze kat is.
De woorden klonken rustig, maar zijn vingers, die net nog het plaatje vasthielden, trilden lichtjes, en hij stopte zijn hand in zijn zak.
Hij stapte achter het stuur. De kat lag op zijn schoot, want hij kon hem nergens anders kwijt. Gijs had hem voorzichtig van de motorkap getild, met twee handen, alsof hij iets breekbaars oppakte, en de kat verzette zich niet. Hij drukte zich alleen tegen zijn jasje aan en begon weer te spinnen.
Gijs gooide zijn aktetas op de passagiersstoel. De map met documenten voor de vergadering schoot uit de open rits en viel als een waaiervorm op het lederen zitvlak. Twee exemplaren van het contract. Leveringsgrafieken. Marges op drie vellen.
Een half uur geleden had hij elk vel opgeraapt en op volgorde gelegd. Nu keek hij niet eens in die richting.
De kat nestelde zich, zijn poten onder zich gevouwen, en de warmte van zijn lijf was voelbaar door de stof van zijn broek. Gijs zat zo een minuut, misschien twee, met zijn handen op het stuur, zonder de motor te starten. In de cabine rook het naar leer en een beetje kattenhaar, en die nieuwe geur veranderde de hele ruimte, maakte de auto niet tot een werkinstrument, maar tot iets anders. Iets levends.
Drie jaar. Ze hadden ruzie gekregen over geld, zoals dat vaak gaat. Gijs had zijn moeder een appartement in een nieuwbouwproject gekocht, maar ze wilde niet verhuizen. Ze zei dat ze zijn aalmoezen niet nodig had en dat hij vergeten was waar hij vandaan kwam. Gijs antwoordde dat hij vandaan kwam waar hij zijn hele leven weg wilde. Hij sloeg de deur dicht.
Daarna belde hij een week niet, toen een maand, toen was het te laat. Omdat hij de stilte had moeten uitleggen. En uitleggen kon Gijs niet. Hij kon contracten ondertekenen, toeleveringsketens opzetten, rentabiliteit tot op de tweede decimaal berekenen. Hij kon “we lossen het op” en “doen” zeggen op een manier dat mensen opstonden en het deden. Maar zijn moeder bellen en “sorry” zeggen kon hij niet, want dat woord bleef ergens in zijn keel steken en wilde niet verder.
Hij pakte zijn telefoon. Opende het chatvenster met zijn zakenpartner. Typte: “Erik, ik moet de vergadering verzetten. Familieomstandigheden.” Zijn vinger bleef boven de verzendknop hangen. Het contract waar het kwartaal van afhing. Bonussen van managers. Reputatie. Dat alles lag op de ene schaal. En aan de andere kant lag een grijze kat die hooguit vier kilo woog.
Gijs drukte op “verzenden” en legde zijn telefoon met het scherm naar beneden. Een seconde later trilde de telefoon. Het antwoord van zijn partner. Gijs las het niet. Niet omdat het er niet toe deed, maar omdat er nu, op dit specifieke moment, tussen het lederen stuur en de grijze kat op zijn schoot, iets anders belangrijk was. En voor het eerst in lange tijd kon hij er geen woord voor vinden.
Hij opende de aktetas. Haalde al het papier eruit, legde het in een stapel naast zich. De tas was leeg en vanbinnen warm. Gijs tilde de kat op en zette hem voorzichtig op de bodem. De kat draaide wat, nestelde zich en keek omhoog. Uit de tas van tachtig euro stak een grijs hoofd met gele ogen, en de uitdrukking in die ogen was alsof alles volgens plan verliep.
Gijs draaide de contactsleutel om.
Bos en Lommerplein zag er bijna hetzelfde uit als drie jaar geleden. Het bankje voor de deur was in een andere kleur geverfd, er was een nieuwe afdak boven de deur geplaatst, en naast de intercom hing een lijst met appartementen, geprint en scheef gelamineerd, met een luchtbel in de hoek. Gijs toetste zes in, en de deur klikte open zonder vragen. Misschien had zijn moeder op het knopje gedrukt. Misschien was het slot gewoon kapot. Hij ging er niet op in.
De geur in de portiek was dezelfde. Gekookte aardappelen. Een beetje vochtig pleisterwerk. En iets huiselijks, zonder naam, maar dat je in je borst voelt als je het herkent. Gijs was hier drie jaar niet geweest, maar hij herinnerde zich veel. Hij herinnerde zich op welke tree hij moest stappen om niet te kraken. Hij herinnerde zich dat de leuning op de eerste verdieping loszat. Hij herinnerde zich alles waar zijn hoofd bewust drieëndertig maanden van had weggekeken.
Hij liep langzaam omhoog. De aktetas met de kat in zijn rechterhand, zijn linker gleed over de leuning. Op de eerste verdieping klonk muziek vanachter een deur, zacht, radio, met storing. Iemand bakte uien, en de geur zweefde de trap op, vermengd met de aardappelen.
Op de overloop tussen de eerste en tweede verdieping stond een kinderwagen, bedekt met zeil. Vroeger had hier zijn wagen gestaan, daarna zijn fiets, daarna niets, daarna was hij vertrokken. De verf op de leuning was op sommige plekken losgelaten, en daaronder kwam een oude laag tevoorschijn, groen, dik, met kleine barsten. Gijs herinnerde zich dat groen. Als kind peuterde hij er met zijn nagel aan, en zijn moeder zei dan: “Weer vieze handen, weer zwarte nagels, wat ben jij toch voor een straf.” En hij peuterde niet uit verveling. Hij vond het leuk dat er onder één laag een andere zat, en hij probeerde bij de allereerste te komen, de laag die was aangebracht toen het gebouw werd opgeleverd. Bij het begin.
De derde verdieping. De deur was bekleed met bruin skai, ingedeukt bij de klink. In de bovenhoek was een klein kransje van droogbloemen bevestigd, dat er eerder niet was. Gijs bleef voor de deur staan. De kat in de tas bewoog en miauwde kort. Alsof hij zei: kom op, genoeg stilgestaan.
Hij drukte op de bel. De bel was dezelfde, een tweetonige, die op de tweede noot trilde.
Achter de deur bleef het stil. Toen voetstappen, kleine, schuifelende. En een pauze. Lang, rekbaar, alsof de persoon aan de andere kant stond en een beslissing nam.
Het slot klikte.
Tineke van der Veen stond in de deuropening. Klein, één meter zestig, in een schort met fijne stippen. Hetzelfde schort. Of dezelfde, gekocht ter vervanging omdat de oude versleten was. Ze keek naar haar zoon op en zweeg.
Gijs zweeg ook. Alle woorden die hij in de auto had verzameld, op de trap had gerangschikt, op elke tree had gepast, waren verdwenen. Geen enkel was overgebleven.
Ze keek naar beneden. Naar de aktetas. Uit de tas stak een grijs hoofd, en de kat, die zijn bazin zag, miauwde en probeerde eruit te komen, zijn poten schrapend over het leer.
Tineke van der Veen fluisterde:
– Minoes.
Ze was even stil. En herhaalde het zachter:
– Minoes, mijn hartendief.
Ze keek op naar Gijs.
– Je bent er toch.
En het was niet duidelijk over wie ze het zei. Over de kat, die elke ochtend het huis uit ging en rond lunchtijd terugkwam. Of over haar zoon, die drie jaar geleden was vertrokken en nooit was teruggekomen. Of misschien over beiden, want beiden kwamen met dezelfde tas, en dat was grappig geweest als het niet zo precies was.
Uit het appartement kwam warme lucht. Het rook naar aardappelen. Ergens diep in het huis mompelde de televisie, en de stemmen die eruit klonken waren bekend, omdat zijn moeder altijd naar dezelfde zender keek. Gijs stond op de drempel met de aktetas waaruit een grijze kat keek.
De tas waarin vanochtend nog contracten, grafieken, begrotingen hadden gezeten. Alles wat hij belangrijk had gevonden, lag op de leren stoel van zijn auto. En wat echt belangrijk was, woog vier kilo en spinde.
Tineke van der Veen deed een stap opzij. Ze zei niet “kom binnen.” Ze zei niet “eindelijk.” Ze deed gewoon een stap opzij.
Gijs stapte over de drempel. Zonder zijn schoenen uit te doen, zonder de tas neer te zetten. Zijn moeder keek naar zijn schoenen, en even gleed er over haar gezicht die uitdrukking waarmee ze vroeger zei: “Schoenen uit bij de deur, hoeveel keer moet ik het nog zeggen?” Maar ze zei niets. Ze schudde alleen een beetje met haar hoofd, zoals je schudt als je de regels laat varen omdat er dingen zijn die belangrijker zijn dan regels.
In de keuken begon de waterkoker te fluiten. Een gewone, met een fluitje, zoals vroeger. En dat fluitje klonk als een stem die drie jaar had geroepen, en nu eindelijk werd gehoord.
