Mevrouw Truus van der Heijden zag hem om half acht ‘s ochtends.
Gerard stond bij de lift met een kat in zijn armen. Hij hield hem met beide handen tegen zijn borst. De kat was grijs, met een kale plek aan één kant, en hij stonk zo naar de kelder dat Truus een stap achteruit deed.
– God, zei ze. – Wat is dat nou.
Gerard antwoordde niet. Hij praatte sowieso zelden met de buren. Hij drukte op het liftknopje en staarde naar het display.
– Waar heb je die vandaan? zei ze, meer een constatering dan een vraag. – Hij is helemaal vies. Ga je hem mee naar huis nemen?
– Ik heb vijf maanden naar hem gezocht.
De lift kwam. Gerard stapte in, drukte op de vierde verdieping.
Truus bleef in de hal staan en keek hoe de deuren dichtgingen. Maar Gerards gezicht stond opgetogen. Hij hield zijn ogen geen moment van de kat af en schikte telkens zijn pootjes als die bewoog.
Later vertelde ze aan de buurvrouw van de vijfde dat hij er vreemd uitzag.
Maar waarom – dat hoorde ze pas later.
De posters verschenen in september. Klein, op gewoon papier geprint, met een foto. De foto was van een kat. Grijs, gestreept, met snorharen die aan één kant korter waren dan aan de andere. Eronder stond kort ‘Vermist’ en een telefoonnummer.
Gerard plakte ze zelf. Vroeg in de ochtend, voor het werk, ging hij met een rol plakband en een stapel papiertjes naar buiten. Langs lantaarnpalen, prikborden, muren bij de supermarkt. Zijn vingers werden koud, het plakband hechtte slecht in de kou, hij moest langer drukken dan normaal.
Tom was eind augustus weg. Gewoon niet thuisgekomen ‘s avonds. Het ventilatieraam in de keuken stond open.
Thuis stond een bakje bij de radiator. Gerard had het niet weggehaald.
De telefoontjes kwamen de eerste twee weken.
Mensen meldden grijze katten. Gestreepte katten. Eén oranje kat, die ze ook maar aanboden. Gerard reed naar elk telefoontje. Keek, schudde zijn hoofd, bedankte. Reed terug.
In de derde week belde een vrouw uit de Bouwstraat. Ze had een kat gezien die erop leek, bij de garages. Gerard reed er ‘s avonds heen, na het werk, in het donker. Liep tussen de garages met de zaklamp van zijn telefoon, scheen onder de deuren, riep. Er kwam niets. Alleen een zwarte kat van een ander keek hem aan vanonder een poort en verdween weer in het donker.
In oktober begon hij een notitieboekje.
Hij noteerde adressen waar hij naartoe reed. Namen van mensen die belden. Data. Soms korte aantekeningen – ‘grijs, maar jonger’, ‘verkeerde kleur’, ‘baasjes gevonden’. De bladzijden werden meer. Gerard bladerde er soms ‘s avonds door, niet om te lezen, gewoon om te bladeren.
Een collega, Wim, vroeg een keer wat er met hem was.
– Niks, zei Gerard.
– Nou, juist, zei Wim, en vroeg niet verder.
November was nat, het werd vroeg donker.
Gerard breidde zijn zoekgebied uit. Liep door wijken verderop, twee, drie straten verder. Ging vreemde portieken binnen, keek op vensterbanken, onder trappen. Vroeg soms aan mensen op straat. De meesten schudden hun hoofd zonder stil te staan. Een oud vrouwtje bij het derde portiek zei dat ze in september een kat had gezien bij het transformatorhuisje, maar ze wist het niet zeker.
Gerard bedankte haar. Liep naar het transformatorhuisje. Bleef staan. Niks natuurlijk.
Truus ving hem een keer in de hal en zei dat hij nu maar moest stoppen, het was al vijf maanden, tijd om een andere te nemen. Ze bedoelde het niet kwaad.
– Geen andere, zei Gerard.
– Nou, jammer dan, zei ze.
Hij knikte en liep naar de trap. Truus keek hem na en dacht: sommige mensen maken zichzelf helemaal gek vanwege een kat.
In december stopten de telefoontjes bijna.
De posters waren nat geworden, vergeeld, hier en daar losgelaten. Gerard plakte ze opnieuw. Printte nieuwe, ging ‘s ochtends met zijn rol plakband naar buiten. Hij had geleerd de rol onder zijn arm te houden en met één hand af te rollen, terwijl hij met de andere het papiertje aandrukte.
Op de derde januari hoorde hij een geluid.
Een zacht geluid. Nauwelijks hoorbaar. Ergens achter de deur van de kelder, die onder het eerste portiek. Gerard bleef staan. Luisterde. Het geluid kwam niet terug.
Hij stond een minuut. Toen liep hij naar de conciërge om de sleutel.
De conciërge, meneer De Wit, zocht lang naar de sleutel, vond eerst de verkeerde, daarna de goede. Vroeg wat Gerard in de kelder zocht. Gerard vertelde het. De Wit keek hem aan zoals je iemand aankijkt die je beter niet kunt tegenspreken, en gaf de sleutel.
De deur ging met moeite open. Het rook naar nat beton, oud hout en nog iets. Gerard deed zijn zaklamp aan en stapte naar binnen.
De kelder was lang en laag.
Gerard liep langzaam, scheen onder leidingen, achter oude kratten, langs de muur. De lichtstraal ving een roestige fiets zonder wiel, een stapel planken, een uitgezakte veldbed. Het rook naar vocht en kalk. Ergens druppelde het, zeldzaam en gelijkmatig, als een klok.
– Tom, zei Gerard.
Het was zacht. Geen roep, meer een check, zoals je het donker checkt voordat je erin stapt.
Geen antwoord.
Hij liep verder, langs een meterkast met draden, langs oude radiatoren die tegen de muur stonden. De lichtstraal bewoog traag. Gerard had geen haast. In vijf maanden had hij geleerd geen haast te hebben waar haast geen zin heeft.
– Tom.
Weer stilte. Alleen het druppelen. Alleen het zoemen van leidingen boven zijn hoofd, warm, bedekt met stof.
Hij bereikte de achterste muur en bleef staan. Scheen in een hoek. Daar stonden kratten, drie of vier op elkaar gestapeld, en tussen de kratten en de muur was een donkere ruimte, smal als een kier. Gerard hurkte. Scheen erin.
Twee ogen weerkaatsten het licht.
Hij bewoog niet. Keek alleen. Zijn hart deed iets vreemds, niet luid maar voelbaar, alsof het een slag oversloeg en daarna weer bijkwam.
– Tom, zei hij. Heel zacht.
De ogen verdwenen niet. Maar de kat kwam niet tevoorschijn. Hij zat in de kier tussen kratten en muur en keek naar het licht. Gerard liet de straal een beetje zakken om niet te verblinden. Toen ging hij op de grond zitten. Recht op het beton, zonder aan zijn kleren te denken, zonder aan iets te denken.
Gewoon gaan zitten. En wachten.
Hij wist niet hoe lang het duurde.
Het was koud. Het beton trok de warmte snel en gelijkmatig uit zijn jas. Gerard bewoog niet. Hield de zaklamp opzij, zodat het in de kier niet helemaal donker was, maar ook niet in de ogen. Af en toe sprak hij zacht. Niet roepend, niet smekend. Gewoon praten, zoals je praat als je stem er gewoon moet zijn.
– Het is hier koud voor jou, zei hij. – Vijf maanden. Ik had niet verwacht dat je hier zat.
Uit de kier kwam geen geluid.
– Ik ben overal geweest. Naar de Bouwstraat gereden, ‘s nachts. Daar zijn garages, die ken je niet. Mijn boekje is helemaal vol.
Ergens druppelde het in het donker. De leidingen zoemden.
– Thuis staat je bakje. Ik heb het niet weggehaald.
Hij hoorde een schuifelen voordat hij beweging zag. De kat kwam langzaam uit de kier. Niet recht op Gerard af, maar eerst langs de kratten, snuffelde, bleef staan. Gerard bewoog niet. Keek. De kat was mager. Zijn zij was kaal, op sommige plekken was de vacht niet teruggegroeid. Aan één kant van zijn snuit waren de snorharen korter. Links.
Dit is hem.
De kat deed nog een stap. Toen nog een. Toen liep hij naar Gerards been en duwde zijn kop tegen zijn knie. Een keer. Alsof hij controleerde. En bleef staan.
Gerard stak niet meteen zijn hand uit. Eerst zat hij gewoon. Toen liet hij voorzichtig, langzaam, zijn handpalm op de kattenkop zakken. Tom deinsde niet terug. Hij kneep alleen zijn ogen dicht, en er was iets in die beweging zo eenvoudig dat Gerards keel dichtknoopte.
Hij huilde niet. Hij zat gewoon op het koude beton van de kelder van zijn eigen flat en hield zijn hand op de kop van de kat waarnaar hij vijf maanden had gezocht. En de kat stond naast hem en zweeg. Hij was nooit een prater geweest.
Opstaan was moeilijker dan gaan zitten.
Zijn benen waren stijf, en Gerard stond langzaam op, zich vasthoudend aan de kratten. Tom deed een stap terug, keek toe. Gerard stond rechtop, bleef staan. Hij had gelezen dat katten kunnen verwilderen, ongewend raken aan mensen, zelfs na twee weken. En dit was vijf maanden. Toen hurkte hij weer, nu op zijn hurken, en nam de kat in zijn armen.
Tom verzette zich niet. Hij was licht, veel lichter dan hij was geweest. Gerard drukte hem tegen zijn borst en voelde onder zijn handpalm een klein, snel kloppend hart.
Ze liepen terug naar de uitgang, langs het veldbed, langs de roestige fiets, langs de meterkast. Gerard hield de zaklamp met één hand, met de andere hield hij de kat vast. Tom bewoog niet. Alleen een keer verschoof hij zijn poten om het zich gemakkelijk te maken, en werd weer stil.
Bij de deur bleef Gerard staan.
Toen duwde hij de deur open en liep naar buiten.
In de tuin was het ochtend. Grijs, januari, zonder zon. De sneeuw lag oud en samengepakt, met zwarte sporen langs het pad. Gerard kneep zijn ogen half dicht tegen het licht.
Hij stond bij de deur met Tom in zijn armen.
En toen zag Truus van der Heijden hem.
Thuis was het warm.
Gerard trok zijn schoenen uit in de gang, zonder de kat los te laten. Toen zette hij hem voorzichtig op de grond, alsof hij iets breekbaars neerzette. De kat liet meteen zijn neus zakken en liep langs de muur. Langzaam, met pauzes. Besnuffelde de plint, de hoek, het pootje van het kastje. Checkte.
Gerard stond en keek.
Tom liep naar de keuken. Bleef bij de drempel staan, spitste een oor. Toen liep hij naar binnen. Gerard volgde.
Het bakje stond bij de radiator, waar het altijd had gestaan. Leeg, schoon, een beetje stoffig langs de rand. De kat liep ernaartoe, snuffelde. Stond er een seconde boven. Toen liep hij weg en ging naast de radiator zitten, met zijn zij tegen het warme metaal.
Gerard opende de koelkast. Er lag nog wat gekookte kip. Hij haalde een stuk los, legde het in het bakje. Zijn handen werkten niet meteen mee, zijn vingers waren nog stijf van de kou.
Tom at langzaam. Niet gulzig zoals een hongerige kat, maar voorzichtig. Gerard zat naast hem op de grond, met zijn rug tegen de muur. Keek.
Daarna liep Tom de hele flat door. Checkte elke hoek, elke kamer, elke vensterbank. Toen kwam hij terug naar de woonkamer, sprong op de bank en rolde zich op waar hij altijd sliep. Links van het kussen, bij de armleuning.
Gerard had geen oog voor iets anders.
Vijf maanden had hij gezocht, had hij staan bibberen bij lantaarnpalen, was hij afgereisd op valse telefoontjes, had hij met zijn zaklamp tussen garages gelopen. En Tom zat gewoon in de kelder onder het eerste portiek. Twintig meter van de deur. Waarvan had hij geleefd? Waarschijnlijk van muizen. Hoe lang had hij het nog volgehouden als Gerard bij toeval dat zachte ‘miauw’ niet had gehoord?
Gerard had er lang over kunnen nadenken. Maar dat deed hij niet.
Hij deed het licht in de gang uit, liep naar de woonkamer en ging op de bank naast de kat zitten. Tom opende één oog, keek, en deed het weer dicht. Buiten werd het donker.
Iedereen was thuis.
